Khi người thân được chẩn đoán bệnh tâm thần

Khi một người trong nhà được chẩn đoán, cả gia đình bước vào một hành trình mà không ai được chuẩn bị trước.

Những cảm xúc thường gặp

• Sốc và không tin
• Buồn và tiếc nuối
• Lo lắng về tương lai
• Giận dữ không rõ hướng về ai
• Nhẹ nhõm vì cuối cùng có tên gọi
• Cảm giác tội lỗi

Cảm thấy nhẹ nhõm khi có chẩn đoán không phải là điều đáng xấu hổ.

Không phải lỗi của ai

• Quan niệm đổ lỗi cho cách nuôi dạy đã bị bác bỏ
• Bệnh tâm thần có cơ sở sinh học
• Nhiều yếu tố cùng góp phần
• Tự trách không giúp ích gì
• Năng lượng nên dành cho việc hỗ trợ

Gia đình là nguồn hỗ trợ quan trọng nhất chứ không phải nguyên nhân.

Tìm hiểu về bệnh

• Chọn nguồn y tế đáng tin
• Hỏi bác sĩ những gì chưa rõ
• Hiểu triệu chứng nào là của bệnh
• Hiểu diễn tiến thường gặp
• Hiểu điều trị hoạt động ra sao

Biết triệu chứng nào là của bệnh giúp không hiểu nhầm đó là tính cách hay thái độ.

Những câu nên hỏi bác sĩ

• Chẩn đoán cụ thể là gì
• Điều trị gồm những gì
• Dấu hiệu nào cho thấy đang xấu đi
• Khi nào cần liên hệ khẩn cấp
• Gia đình có thể hỗ trợ thế nào

Câu hỏi về dấu hiệu xấu đi là câu quan trọng nhất mà người thân cần biết.

Về sự tham gia của gia đình

• Cần sự đồng ý của người bệnh
• Người trưởng thành có quyền riêng tư về y tế
• Có thể bàn về mức độ chia sẻ thông tin
• Nhiều nơi có buổi làm việc với gia đình
• Sự tham gia được chứng minh có ích

Hỏi người bệnh muốn gia đình biết tới đâu là cách tôn trọng đúng mực.

Điều chỉnh kỳ vọng

• Hồi phục thường không theo đường thẳng
• Có giai đoạn tiến và lùi
• Kỳ vọng quá cao gây thất vọng cho cả hai bên
• Kỳ vọng quá thấp lấy đi động lực
• Điều chỉnh theo thực tế từng giai đoạn

Mong người bệnh trở lại y như trước trong vài tuần là kỳ vọng gây tổn thương cho cả hai.

Phân biệt bệnh và con người

• Một số hành vi là triệu chứng của bệnh
• Không phải bản chất của người đó
• Hiểu điều này giúp bớt tức giận
• Nhưng vẫn cần có ranh giới
• Bệnh giải thích chứ không biện minh cho mọi thứ

Hiểu đó là triệu chứng giúp bớt giận, nhưng không có nghĩa là chấp nhận mọi hành vi.

Giữ nhịp sống của gia đình

• Không để mọi thứ xoay quanh bệnh
• Giữ các hoạt động thường ngày
• Chú ý tới các thành viên khác
• Nhất là trẻ em trong nhà
• Sự bình thường có giá trị chữa lành

Cả nhà biến thành nơi chỉ nói về bệnh là điều không tốt cho ai.

Khi có trẻ em

• Giải thích ở mức phù hợp lứa tuổi
• Trẻ cảm nhận được không khí trong nhà
• Trấn an rằng không phải lỗi của trẻ
• Cho trẻ biết được phép hỏi
• Đảm bảo trẻ có người lớn để nói chuyện

Trẻ không được giải thích thường tự nghĩ ra lý do đáng sợ hơn sự thật.

Nói với người ngoài

• Là quyết định của người bệnh
• Hỏi họ muốn ai biết
• Không tự ý kể với họ hàng
• Chuẩn bị câu trả lời ngắn cho người tò mò
• Không cần giải thích với tất cả

Thông tin y tế của một người trưởng thành thuộc về chính họ.

Chuẩn bị cho giai đoạn dài

• Nhiều tình trạng cần theo dõi lâu dài
• Chia sẻ trách nhiệm trong gia đình
• Không để một người gánh hết
• Xây hệ thống chứ không dựa vào một người
• Lên kế hoạch thay vì phản ứng từng lần

Người gánh một mình sẽ kiệt sức trước khi hành trình kết thúc.

Tìm hỗ trợ cho chính mình

• Nhóm hỗ trợ cho người nhà
• Tư vấn tâm lý cho gia đình
• Nói chuyện với người hiểu hoàn cảnh
• Không phải ích kỷ
• Là điều kiện để đồng hành lâu dài

Gặp những gia đình khác trong hoàn cảnh tương tự thường là nguồn hỗ trợ lớn nhất.

Những điều nên tránh

• Tranh luận về việc có bệnh hay không
• So sánh với người khác
• Đưa lời khuyên chưa được hỏi
• Làm thay mọi việc
• Nhắc lại lỗi lầm trong giai đoạn bệnh

Nhắc lại những gì đã xảy ra trong đợt bệnh thường chỉ gây thêm xấu hổ.

Những điều nên làm

• Lắng nghe mà không vội sửa
• Hỏi họ cần gì cụ thể
• Ghi nhận cả tiến bộ nhỏ
• Giữ liên lạc đều đặn
• Đối xử như một con người đầy đủ

Được đối xử như trước kia là điều nhiều người bệnh mong muốn nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Người thân cũng trải qua quá trình tiếp nhận riêng
• Gia đình không phải nguyên nhân của bệnh
• Hỏi bác sĩ về dấu hiệu xấu đi và khi nào liên hệ khẩn cấp
• Thông tin y tế thuộc về chính người bệnh
• Tìm hỗ trợ cho mình là điều kiện để đồng hành lâu dài

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy trao đổi với đội ngũ điều trị về vai trò của gia đình.

Câu hỏi thường gặp