Các phương pháp trị liệu chính

Trị liệu tâm lý không phải một thứ duy nhất mà là một họ các phương pháp khác nhau.

Liệu pháp nhận thức hành vi

• Có bằng chứng rộng nhất
• Làm việc với suy nghĩ và hành vi
• Có cấu trúc và mục tiêu rõ
• Số buổi thường có giới hạn
• Có bài tập giữa các buổi

Đây là phương pháp được nghiên cứu nhiều nhất cho trầm cảm và lo âu.

Cách phương pháp này hoạt động

• Nhận diện suy nghĩ tự động
• Xem xét bằng chứng cho và chống
• Thử nghiệm hành vi để kiểm chứng
• Thay đổi hành vi duy trì vấn đề
• Học kỹ năng mang theo được

Kỹ năng học được ở lại với người bệnh sau khi trị liệu kết thúc.

Liệu pháp tiếp cận dần

• Là một phần của hướng nhận thức hành vi
• Dùng cho lo âu và ám ảnh sợ
• Tiếp cận từng bước tình huống né tránh
• Bằng chứng rất mạnh
• Là phần hiệu quả nhất với nhóm rối loạn lo âu

Với ám ảnh sợ, đây là can thiệp có hiệu quả rõ ràng nhất.

Liệu pháp chấp nhận và cam kết

• Không nhằm loại bỏ suy nghĩ khó chịu
• Mà thay đổi quan hệ với chúng
• Tập trung vào giá trị sống của người bệnh
• Hành động theo giá trị dù có cảm xúc khó
• Phù hợp với nhiều tình huống

Mục tiêu ở đây không phải hết đau khổ mà là sống theo điều mình coi trọng.

Các phương pháp dựa trên chánh niệm

• Quan sát suy nghĩ mà không cuốn theo
• Có chương trình có cấu trúc
• Được dùng để phòng tái phát trầm cảm
• Cần luyện tập đều đặn
• Không phù hợp với mọi người và mọi giai đoạn

Với một số người trong giai đoạn cấp, phương pháp này có thể chưa phù hợp.

Trị liệu sang chấn

• Dành cho người có sang chấn tâm lý
• Có các phương pháp chuyên biệt
• Xử lý ký ức sang chấn một cách có kiểm soát
• Đòi hỏi nhà trị liệu được đào tạo riêng
• Cần chuẩn bị ổn định trước khi xử lý

Xử lý sang chấn quá sớm khi chưa đủ ổn định có thể gây hại.

Liệu pháp tâm động học

• Làm việc với các mẫu hình vô thức
• Quan tâm tới trải nghiệm sớm trong đời
• Thường kéo dài hơn
• Ít cấu trúc hơn
• Phù hợp với một số người và vấn đề

Hướng này quan tâm tới nguồn gốc của mẫu hình nhiều hơn tới triệu chứng hiện tại.

Trị liệu giữa các cá nhân

• Tập trung vào các mối quan hệ
• Xử lý mất mát, xung đột, chuyển đổi vai trò
• Có bằng chứng tốt với trầm cảm
• Có cấu trúc và thời hạn
• Phù hợp khi vấn đề gắn với quan hệ

Khi trầm cảm gắn với một mất mát hay xung đột cụ thể, hướng này rất phù hợp.

Trị liệu gia đình và cặp đôi

• Làm việc với cả hệ thống chứ không một người
• Cải thiện giao tiếp
• Hữu ích khi vấn đề liên quan cả nhà
• Được dùng trong điều trị nhiều rối loạn
• Giảm tỷ lệ tái phát ở một số bệnh

Đôi khi thay đổi trong cách cả nhà tương tác có tác dụng hơn là chỉ điều trị một người.

Liệu pháp hành vi biện chứng

• Phát triển cho khó khăn trong điều hoà cảm xúc
• Kết hợp kỹ năng và chấp nhận
• Có phần học kỹ năng theo nhóm
• Bằng chứng tốt với một số tình trạng
• Đòi hỏi cam kết thời gian

Phần học kỹ năng theo nhóm là điểm đặc trưng của phương pháp này.

Trị liệu nhóm

• Nhiều người cùng tham gia
• Học từ trải nghiệm của nhau
• Giảm cảm giác cô đơn
• Chi phí thường thấp hơn
• Không phù hợp với mọi người

Nhận ra mình không phải người duy nhất gặp vấn đề này có giá trị riêng.

Chọn phương pháp thế nào

• Tuỳ vấn đề cần giải quyết
• Tuỳ mục tiêu của mình
• Tuỳ thời gian có thể dành
• Tuỳ nhà trị liệu sẵn có
• Trao đổi trong buổi đầu

Nói rõ mình muốn gì giúp nhà trị liệu gợi ý hướng phù hợp.

Về sự linh hoạt

• Nhiều nhà trị liệu kết hợp nhiều hướng
• Điều chỉnh theo từng người
• Không nhất thiết theo một trường phái cứng
• Điều quan trọng là có cơ sở chuyên môn
• Hỏi về cách tiếp cận của họ

Sự linh hoạt có cơ sở khác với việc làm không theo phương pháp nào.

Cảnh giác với phương pháp thiếu cơ sở

• Hứa hẹn chữa khỏi nhanh chóng
• Không giải thích được cơ sở
• Yêu cầu cam kết tài chính lớn ngay
• Không có đào tạo chuyên môn rõ ràng
• Khuyên bỏ điều trị y tế đang có

Khuyên người bệnh bỏ thuốc đang điều trị là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng.

Cách nghĩ thực tế

• Không có phương pháp tốt nhất cho mọi vấn đề
• Liệu pháp nhận thức hành vi có bằng chứng rộng nhất
• Trị liệu sang chấn cần nhà trị liệu được đào tạo riêng
• Nói rõ mục tiêu giúp chọn hướng phù hợp
• Cảnh giác với nơi khuyên bỏ điều trị y tế

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy trao đổi với chuyên môn để chọn hướng phù hợp.

Câu hỏi thường gặp