Sức khoẻ tâm thần ở người cao tuổi

Nhiều người cao tuổi chịu đựng nhiều năm một tình trạng chữa được vì ai cũng nghĩ đó là tuổi già.

Quan niệm sai phổ biến nhất

• Cho rằng buồn bã là bình thường ở tuổi già
• Cho rằng không có gì làm được
• Cho rằng người già không hợp với trị liệu
• Cả ba đều sai
• Điều trị có hiệu quả ở mọi lứa tuổi

Mất mát và bệnh tật là thật, nhưng trầm cảm không phải hệ quả tất yếu của chúng.

Biểu hiện khác với người trẻ

• Than phiền về cơ thể nhiều hơn về cảm xúc
• Đau nhức không rõ nguyên nhân
• Kém tập trung và hay quên
• Rút lui khỏi hoạt động
• Ít khi nói rằng mình buồn

Người cao tuổi thường tới khám vì mất ngủ hoặc đau nhức chứ không vì thấy buồn.

Phân biệt với sa sút trí tuệ

• Cả hai gây giảm trí nhớ và tập trung
• Trầm cảm thường có mốc khởi phát rõ hơn
• Người trầm cảm hay than phiền về trí nhớ của mình
• Người sa sút trí tuệ thường ít nhận ra
• Hai tình trạng có thể cùng tồn tại

Điều trị trầm cảm có thể cải thiện rõ khả năng nhận thức ở nhóm này.

Các yếu tố nguy cơ

• Mất người thân
• Bệnh mạn tính và đau kéo dài
• Giảm khả năng tự lo
• Cô lập xã hội
• Thay đổi nơi ở
• Một số thuốc đang dùng

Một số thuốc thường dùng ở người cao tuổi có thể gây triệu chứng giống trầm cảm.

Về cô đơn

• Là yếu tố nguy cơ quan trọng
• Cũng ảnh hưởng tới sức khoẻ thể chất
• Có thể can thiệp được
• Kết nối xã hội có tác dụng bảo vệ
• Không phải điều không thể thay đổi

Đây là yếu tố nguy cơ mà gia đình có thể tác động trực tiếp nhất.

Cần loại trừ nguyên nhân cơ thể

• Bệnh tuyến giáp
• Thiếu vitamin
• Nhiễm trùng
• Tác dụng phụ của thuốc
• Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm

Ở người cao tuổi, một thay đổi tâm thần mới xuất hiện luôn cần loại trừ nguyên nhân cơ thể.

Lú lẫn cấp là tình huống khác

• Xuất hiện đột ngột trong vài giờ tới vài ngày
• Mức độ dao động trong ngày
• Thường do nguyên nhân cơ thể
• Nhiễm trùng là nguyên nhân thường gặp
• Cần đưa đi khám ngay

Lú lẫn xuất hiện đột ngột ở người cao tuổi là tình huống cấp cứu y tế.

Về thuốc

• Người cao tuổi nhạy cảm hơn với tác dụng phụ
• Thường dùng nhiều thuốc cùng lúc
• Nguy cơ tương tác cao
• Bác sĩ thường bắt đầu thận trọng
• Cần rà soát danh sách thuốc định kỳ

Rà soát để bỏ bớt thuốc không còn cần thiết có giá trị lớn ở nhóm tuổi này.

Trị liệu tâm lý cho người cao tuổi

• Có hiệu quả ở lứa tuổi này
• Quan niệm người già không hợp trị liệu là sai
• Có thể cần điều chỉnh cách làm việc
• Chú ý tới thính lực và thị lực
• Hỏi về lựa chọn sẵn có

Nhiều người cao tuổi tham gia trị liệu rất tốt khi được tạo điều kiện phù hợp.

Nguy cơ tự tử ở người cao tuổi

• Là nhóm có nguy cơ đáng chú ý
• Thường ít báo trước hơn
• Cô đơn và bệnh mạn là yếu tố
• Hỏi thẳng vẫn là điều nên làm
• Đừng cho rằng tuổi cao thì không có nguy cơ

Đây là nhóm mà nguy cơ hay bị đánh giá thấp nhất.

Điều gia đình làm được

• Thăm hỏi đều đặn
• Giúp duy trì hoạt động xã hội
• Hỗ trợ đi khám
• Chú ý tới thay đổi hành vi
• Không coi mọi thứ là tuổi già

Một cuộc gọi đều đặn có giá trị hơn nhiều so với một chuyến thăm dài mỗi năm.

Giữ vai trò và ý nghĩa

• Cảm giác còn có ích rất quan trọng
• Giao việc phù hợp thay vì làm thay hết
• Hỏi ý kiến trong việc gia đình
• Khuyến khích sở thích và hoạt động
• Mất vai trò làm khí sắc đi xuống

Làm thay mọi việc vì thương đôi khi lại lấy đi điều người cao tuổi cần nhất.

Khi có sa sút trí tuệ kèm theo

• Vẫn có thể có trầm cảm đi cùng
• Vẫn cần được đánh giá và điều trị
• Cần điều chỉnh cách tiếp cận
• Người chăm sóc cần được hỗ trợ
• Đây là gánh nặng lớn cho gia đình

Có sa sút trí tuệ không có nghĩa là không cần quan tâm tới khí sắc.

Cách nghĩ thực tế

• Trầm cảm không phải phần tất yếu của tuổi già
• Người cao tuổi thường than phiền về cơ thể hơn về cảm xúc
• Lú lẫn xuất hiện đột ngột là tình huống cấp cứu
• Cô đơn là yếu tố nguy cơ can thiệp được
• Đừng cho rằng tuổi cao thì không có nguy cơ tự tử

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy đưa người cao tuổi đi khám khi thấy thay đổi.

Câu hỏi thường gặp