Điều trị ngày nay khác rất xa so với hình ảnh mà nhiều người còn giữ trong đầu.
Mục tiêu điều trị
- Giảm triệu chứng cấp
- Phòng tái phát
- Khôi phục chức năng sống
- Hỗ trợ người bệnh đạt mục tiêu của chính họ
- Không chỉ là hết triệu chứng
Hồi phục được định nghĩa bằng cuộc sống có ý nghĩa chứ không chỉ bằng việc hết triệu chứng.
Thuốc chống loạn thần
- Là nền tảng của điều trị
- Giảm hoang tưởng và ảo giác
- Có nhiều thế hệ và nhiều loại
- Bác sĩ chọn theo đáp ứng và tác dụng phụ
- Mọi chỉ định do chuyên khoa quyết định
Việc tìm được thuốc phù hợp đôi khi cần thử hơn một lựa chọn.
Thời gian có tác dụng
- Một số tác dụng xuất hiện trong vài ngày
- Giảm triệu chứng rõ thường cần vài tuần
- Cần kiên nhẫn trong giai đoạn đầu
- Không đổi thuốc quá sớm
- Theo dõi sát trong thời gian này
Giai đoạn đầu đòi hỏi kiên nhẫn từ cả người bệnh lẫn gia đình.
Các tác dụng phụ thường gặp
- Buồn ngủ
- Tăng cân và thay đổi chuyển hoá
- Cứng cơ hoặc run ở một số thuốc
- Bồn chồn không ngồi yên được
- Khác nhau nhiều giữa các thuốc
Cảm giác bồn chồn không ngồi yên được rất khó chịu và cần được báo ngay.
Xử lý tác dụng phụ
- Báo bác sĩ thay vì tự ngừng
- Có thể điều chỉnh liều
- Có thể đổi thuốc
- Có thuốc hỗ trợ cho một số tác dụng phụ
- Phần lớn xử lý được
Tác dụng phụ là lý do bỏ thuốc phổ biến nhất và cũng là điều giải quyết được nhất.
Theo dõi sức khoẻ thể chất
- Cân nặng
- Đường huyết và mỡ máu
- Huyết áp
- Một số thuốc cần xét nghiệm máu định kỳ
- Đây là phần bắt buộc của điều trị
Người mắc bệnh tâm thần nặng thường bị bỏ sót chăm sóc sức khoẻ thể chất.
Dạng thuốc tiêm tác dụng kéo dài
- Tiêm cách quãng thay vì uống hàng ngày
- Giúp với người khó nhớ uống thuốc
- Giảm nguy cơ tái phát do bỏ liều
- Là lựa chọn được cân nhắc với nhiều người
- Bàn với bác sĩ về ưu nhược
Với người hay quên liều, dạng tiêm kéo dài giải quyết đúng vấn đề đó.
Về việc tự ngừng thuốc
- Là nguyên nhân tái phát hàng đầu
- Thấy khoẻ là dấu hiệu thuốc đang hiệu quả
- Mỗi đợt tái phát có thể làm hồi phục khó hơn
- Mọi thay đổi cần kế hoạch của bác sĩ
- Nói thẳng nếu đang muốn ngừng
Nói với bác sĩ rằng mình muốn ngừng luôn tốt hơn là tự ngừng trong im lặng.
Thiếu nhận thức về bệnh
- Nhiều người bệnh không cho rằng mình có bệnh
- Đây là triệu chứng chứ không phải cố chấp
- Làm việc tuân thủ điều trị khó hơn
- Cần cách tiếp cận kiên nhẫn
- Tập trung vào mục tiêu chung thay vì tranh luận về chẩn đoán
Có thể hợp tác điều trị dựa trên mục tiêu chung mà không cần thống nhất về chẩn đoán.
Trị liệu tâm lý
- Có các phương pháp dành riêng cho loạn thần
- Giúp đối phó với tiếng nói và niềm tin gây khổ sở
- Hỗ trợ nhận diện dấu hiệu tái phát
- Xử lý trầm cảm và lo âu đi kèm
- Bổ sung chứ không thay thuốc
Học cách sống chung với tiếng nói mà chúng không điều khiển mình là mục tiêu thực tế.
Can thiệp với gia đình
- Giáo dục về bệnh cho người nhà
- Cải thiện giao tiếp trong gia đình
- Giảm căng thẳng trong nhà
- Được chứng minh giảm tỷ lệ tái phát
- Là phần quan trọng của điều trị
Không khí gia đình ảnh hưởng tới tỷ lệ tái phát nhiều hơn người ta tưởng.
Phục hồi chức năng
- Hỗ trợ quay lại học tập hoặc làm việc
- Rèn kỹ năng xã hội
- Hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày
- Giúp khôi phục vai trò trong cuộc sống
- Là phần thường bị bỏ qua
Quay lại được với công việc hoặc học tập là một phần quan trọng của hồi phục.
Về nhập viện
- Cần khi có nguy cơ hoặc triệu chứng rất nặng
- Thường ngắn hạn để ổn định
- Không phải là thất bại
- Là một công cụ điều trị
- Mục tiêu là trở về cộng đồng sớm nhất có thể
Nhập viện ngày nay chủ yếu là giai đoạn ổn định ngắn chứ không phải nơi ở lâu dài.
Điều trị không đáp ứng
- Một tỷ lệ người bệnh đáp ứng kém với thuốc thông thường
- Có lựa chọn chuyên biệt cho nhóm này
- Đòi hỏi theo dõi chặt chẽ hơn
- Do chuyên khoa chỉ định
- Vẫn còn nhiều phương án chưa dùng tới
Đáp ứng kém với hai thuốc đầu không có nghĩa là hết lựa chọn.
Cách nghĩ thực tế
- Thuốc là nền tảng nhưng không đủ một mình
- Tác dụng phụ phần lớn xử lý được nếu báo bác sĩ
- Thiếu nhận thức về bệnh là triệu chứng chứ không phải cố chấp
- Can thiệp với gia đình giảm tỷ lệ tái phát
- Hồi phục nghĩa là cuộc sống có ý nghĩa chứ không chỉ hết triệu chứng
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi chỉ định điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc chống loạn thần có tác dụng gì?
Giúp giảm hoang tưởng, ảo giác và rối loạn tư duy, đồng thời giảm nguy cơ tái phát khi dùng duy trì. Chỉ định cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Phải dùng thuốc suốt đời phải không?
Không phải ai cũng vậy. Một số người sau đợt đầu có thể giảm dần dưới theo dõi chặt. Nhiều người khác cần duy trì lâu dài để phòng tái phát.
Tác dụng phụ có xử lý được không?
Nhiều tác dụng phụ xử lý được bằng điều chỉnh liều, đổi thuốc hoặc thêm biện pháp hỗ trợ. Hãy báo bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.
Ngoài thuốc còn cần gì nữa?
Trị liệu tâm lý, hỗ trợ gia đình, phục hồi chức năng nghề nghiệp và hỗ trợ xã hội đều là phần quan trọng. Thuốc một mình không đủ cho hồi phục toàn diện.