Cơn hoảng loạn — hiểu để bớt sợ

Rất nhiều người vào phòng cấp cứu vì tưởng mình nhồi máu cơ tim, và ra về với chẩn đoán cơn hoảng loạn.

Cơn hoảng loạn là gì

• Cơn sợ hãi dữ dội xuất hiện đột ngột
• Lên đỉnh trong vài phút
• Kèm nhiều triệu chứng cơ thể mạnh
• Có thể xảy ra mà không có nguyên nhân rõ
• Cảm giác mất kiểm soát hoặc sắp chết

Tốc độ lên đỉnh rất nhanh là đặc điểm phân biệt với lo âu thông thường.

Các triệu chứng thường gặp

• Tim đập rất nhanh
• Khó thở, cảm giác nghẹt thở
• Đau hoặc tức ngực
• Run rẩy, vã mồ hôi
• Chóng mặt, tê bì tay chân
• Cảm giác không thật hoặc tách rời

Đau ngực và khó thở là lý do phần lớn người bệnh nghĩ tới bệnh tim.

Vì sao cảm giác đáng sợ tới vậy

• Cơ thể kích hoạt phản ứng sinh tồn toàn diện
• Cường độ như khi gặp nguy hiểm thật
• Nhưng không có nguy hiểm để giải thích
• Não tìm lời giải thích và nghĩ tới bệnh nặng
• Nỗi sợ đó làm triệu chứng nặng thêm

Không tìm được nguyên nhân bên ngoài khiến người ta quay vào tìm nguyên nhân bên trong cơ thể.

Vòng luẩn quẩn

• Triệu chứng cơ thể xuất hiện
• Diễn giải là dấu hiệu nguy hiểm
• Sợ hãi tăng lên
• Triệu chứng nặng thêm
• Vòng lặp tự nuôi chính nó

Cắt được ở khâu diễn giải là nguyên tắc trung tâm của việc điều trị.

Về thở nhanh

• Thở nhanh và sâu khi hoảng sợ
• Gây tê bì, chóng mặt, cảm giác nghẹt thở
• Những triệu chứng này lại làm sợ thêm
• Thở chậm lại giúp cắt vòng lặp
• Đây là cơ chế rất thường gặp

Cảm giác thiếu không khí trong cơn thực ra thường đến từ việc thở quá nhiều.

Xử lý trong cơn

• Nhắc mình đây là cơn hoảng loạn, không nguy hiểm tính mạng
• Thở ra chậm và dài hơn hít vào
• Ngồi xuống chỗ an toàn
• Để cơn đi qua thay vì chống lại
• Cơn luôn tự kết thúc

Cơn nào cũng tự kết thúc — đó là điều đáng nhớ nhất khi đang trong cơn.

Về kỹ thuật thở

• Thở ra dài hơn hít vào
• Thở bằng bụng thay vì ngực
• Đếm nhịp để tập trung
• Luyện tập khi bình thường mới dùng được lúc cơn
• Không cố hít thật sâu

Kỹ thuật chỉ dùng được trong cơn nếu đã luyện thuần thục lúc bình thường.

Neo vào hiện tại

• Chú ý vào các giác quan
• Kể tên những gì nhìn thấy quanh mình
• Cảm nhận chân chạm sàn
• Cầm một vật lạnh hoặc có kết cấu rõ
• Kéo chú ý ra khỏi cơ thể

Chuyển chú ý ra bên ngoài làm giảm vòng lặp theo dõi triệu chứng.

Sau khi cơn qua

• Cảm giác kiệt sức là bình thường
• Nghỉ ngơi một lúc
• Uống nước
• Ghi lại hoàn cảnh xảy ra
• Không tự trách vì đã hoảng

Ghi lại hoàn cảnh giúp nhận ra mẫu hình để bàn với nhà trị liệu.

Lần đầu tiên nên đi khám

• Để loại trừ nguyên nhân tim mạch
• Loại trừ bệnh tuyến giáp và các nguyên nhân khác
• Có chẩn đoán rõ giúp bớt sợ
• Không tự kết luận
• Đau ngực luôn nên được đánh giá

Được xác nhận tim mình bình thường là một phần quan trọng của việc hồi phục.

Rối loạn hoảng sợ

• Khi cơn tái diễn nhiều lần
• Kèm nỗi lo dai dẳng về cơn tiếp theo
• Kèm thay đổi hành vi để tránh cơn
• Đây là chẩn đoán riêng
• Có điều trị hiệu quả

Nỗi sợ cơn tiếp theo nhiều khi gây khổ sở hơn cả bản thân cơn.

Về né tránh

• Tránh nơi từng xảy ra cơn
• Tránh đi một mình
• Tránh nơi đông người hoặc khó thoát
• Phạm vi thu hẹp dần
• Đây là phần cần xử lý trong điều trị

Người bệnh có thể dần không ra khỏi nhà nếu vòng né tránh không được cắt.

Điều trị

• Trị liệu tâm lý có hiệu quả rõ
• Bao gồm việc tiếp cận dần các tình huống né tránh
• Học lại cách diễn giải triệu chứng cơ thể
• Thuốc có vai trò theo chỉ định bác sĩ
• Phần lớn cải thiện đáng kể

Việc tiếp cận dần các tình huống tránh né là phần hiệu quả nhất của trị liệu.

Khi nào cần tới cơ sở y tế ngay

• Đau ngực lần đầu chưa từng được đánh giá
• Đau ngực khác với các cơn trước
• Ngất
• Khó thở kéo dài không giảm
• Có bệnh tim đã biết

Không nên tự cho rằng mọi cơn đau ngực đều là hoảng loạn.

Cách nghĩ thực tế

• Cơn hoảng loạn không nguy hiểm tới tính mạng nhưng cảm giác rất thật
• Cơn nào cũng tự kết thúc
• Cảm giác thiếu không khí thường do thở quá nhiều
• Lần đầu nên đi khám để loại trừ nguyên nhân khác
• Né tránh làm cuộc sống thu hẹp và cần được xử lý

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy đi khám để được đánh giá đúng.

Câu hỏi thường gặp