Không ai muốn sống mà hoàn toàn không biết lo — vấn đề là khi hệ thống báo động kêu suốt ngày mà không có gì nguy hiểm.
Lo âu có chức năng gì
- Cảnh báo về nguy hiểm
- Chuẩn bị cơ thể để đối phó
- Tăng cảnh giác và tập trung
- Thúc đẩy chuẩn bị trước sự kiện quan trọng
- Là cơ chế bảo vệ cần thiết
Một chút lo trước kỳ thi giúp người ta ôn bài, đó là lo âu làm đúng việc của nó.
Khi nào trở thành rối loạn
- Không tương xứng với hoàn cảnh thật
- Kéo dài nhiều tháng
- Khó kiểm soát dù biết là quá mức
- Gây khổ sở đáng kể
- Cản trở công việc và quan hệ
Biết rằng mình lo vô lý mà vẫn không dừng được là đặc điểm rất điển hình.
Triệu chứng về tinh thần
- Lo lắng liên tục và khó dừng
- Cảm giác có gì đó tồi tệ sắp xảy ra
- Khó tập trung
- Dễ cáu gắt
- Đầu óc trống rỗng khi căng thẳng
Cảm giác mơ hồ rằng có chuyện gì đó sắp xảy ra là điều rất khó mô tả với người khác.
Triệu chứng về cơ thể
- Tim đập nhanh, hồi hộp
- Khó thở hoặc cảm giác nghẹn
- Run tay, vã mồ hôi
- Căng cơ, đau đầu
- Đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy
- Chóng mặt, tê bì
Nhiều người đi khám tim mạch và tiêu hoá nhiều lần trước khi biết nguyên nhân thật.
Vì sao có triệu chứng cơ thể
- Cơ thể chuẩn bị cho phản ứng chống trả hoặc bỏ chạy
- Tim đập nhanh để bơm máu tới cơ
- Thở nhanh để lấy thêm oxy
- Máu dồn ra cơ, giảm ở tiêu hoá
- Là phản ứng sinh lý bình thường xảy ra sai lúc
Hiểu cơ chế này giúp bớt sợ chính các triệu chứng của mình.
Vai trò của né tránh
- Tránh tình huống gây lo làm dịu ngay lập tức
- Nhưng củng cố nỗi sợ về lâu dài
- Phạm vi né tránh mở rộng dần
- Cuộc sống thu hẹp lại
- Đây là vòng luẩn quẩn trung tâm
Mỗi lần né tránh là một lần não học rằng tình huống đó thật sự nguy hiểm.
Các dạng rối loạn lo âu chính
- Rối loạn lo âu lan toả
- Rối loạn hoảng sợ
- Lo âu xã hội
- Các ám ảnh sợ chuyên biệt
- Lo âu chia ly
- Mỗi dạng có đặc điểm riêng
Nhiều người có hơn một dạng cùng lúc và điều đó khá phổ biến.
Thường đi cùng trầm cảm
- Hai tình trạng hay xuất hiện cùng nhau
- Có thể cái này dẫn tới cái kia
- Cần được đánh giá cả hai
- Điều trị thường tính tới cả hai
- Đây là điều bác sĩ luôn hỏi tới
Người đi khám vì lo âu thường được hỏi cả về khí sắc, và ngược lại.
Các yếu tố góp phần
- Yếu tố di truyền
- Tính khí từ nhỏ
- Sang chấn hoặc căng thẳng kéo dài
- Một số bệnh cơ thể
- Một số chất và thuốc
Caffeine và một số thuốc có thể gây hoặc làm nặng triệu chứng lo âu.
Bệnh cơ thể cần loại trừ
- Bệnh tuyến giáp
- Rối loạn nhịp tim
- Hạ đường huyết
- Một số tình trạng hô hấp
- Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để loại trừ
Cường giáp gây triệu chứng rất giống lo âu nên thường được kiểm tra.
Về rượu và chất kích thích
- Rượu làm dịu tạm thời rồi làm nặng hơn
- Lo âu thường tăng vào hôm sau
- Caffeine làm tăng triệu chứng cơ thể
- Dễ hình thành vòng lệ thuộc
- Nói với bác sĩ nếu đang dùng để đối phó
Dùng rượu để làm dịu lo âu là con đường quen thuộc dẫn tới hai vấn đề thay vì một.
Khi nào cần đi khám
- Lo âu kéo dài nhiều tháng
- Ảnh hưởng tới công việc hoặc quan hệ
- Bắt đầu né tránh nhiều việc
- Có cơn hoảng loạn
- Dùng rượu hoặc chất để đối phó
Khi cuộc sống bắt đầu thu hẹp lại vì lo âu, đó là lúc nên tìm giúp đỡ.
Tin tốt về điều trị
- Đây là nhóm đáp ứng điều trị rất tốt
- Trị liệu tâm lý có hiệu quả rõ
- Thuốc cũng có vai trò
- Nhiều người cải thiện đáng kể
- Càng điều trị sớm càng đỡ tốn thời gian
Rối loạn lo âu nằm trong nhóm có tiên lượng tốt nhất khi được điều trị.
Vì sao người ta trì hoãn
- Nghĩ đây là tính cách của mình
- Nghĩ ai cũng lo như vậy
- Sợ bị coi là yếu đuối
- Đã quen sống chung nhiều năm
- Trung bình nhiều người chờ rất lâu mới đi khám
Nhiều người ngạc nhiên khi biết rằng điều họ chịu đựng cả đời là thứ chữa được.
Cách nghĩ thực tế
- Lo âu là hệ thống báo động cần thiết
- Trở thành rối loạn khi quá mức và cản trở cuộc sống
- Triệu chứng cơ thể là phản ứng sinh lý bình thường xảy ra sai lúc
- Né tránh làm dịu ngay nhưng củng cố nỗi sợ
- Đây là nhóm rối loạn đáp ứng điều trị rất tốt
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Lo âu có luôn là bệnh không?
Không. Lo âu là phản ứng bình thường giúp con người chuẩn bị đối phó với nguy hiểm. Nó chỉ trở thành rối loạn khi quá mức, kéo dài và cản trở cuộc sống.
Làm sao biết lo âu của mình đã thành rối loạn?
Khi nó xuất hiện không tương xứng với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tháng, khó kiểm soát, và khiến mình né tránh những việc bình thường.
Lo âu có gây triệu chứng cơ thể không?
Có, rất nhiều. Tim đập nhanh, khó thở, run, vã mồ hôi, đau bụng và chóng mặt đều rất thường gặp, và nhiều người đi khám tim mạch trước khi biết nguyên nhân.
Rối loạn lo âu có chữa được không?
Có. Đây là nhóm rối loạn đáp ứng điều trị rất tốt với trị liệu tâm lý, thuốc hoặc phối hợp cả hai theo chỉ định của bác sĩ.