Lo âu lan toả và lo âu xã hội

Hai dạng lo âu này thường bị coi là tính cách, và vì thế người mắc chịu đựng nhiều năm mà không nghĩ tới việc đi khám.

Lo âu lan toả là gì

• Lo lắng quá mức về nhiều chuyện khác nhau
• Kéo dài nhiều tháng
• Khó kiểm soát dù biết là quá
• Lo hết chuyện này sang chuyện khác
• Kèm triệu chứng cơ thể

Đặc điểm nổi bật là sự lo lắng không có chủ đề cố định mà chuyển liên tục.

Triệu chứng đi kèm

• Căng cơ, đau vai gáy
• Bồn chồn, khó ngồi yên
• Dễ mệt
• Khó tập trung
• Dễ cáu gắt
• Rối loạn giấc ngủ

Nhiều người tới khám vì đau vai gáy hoặc mất ngủ chứ không vì thấy mình lo.

Nội dung lo lắng thường gặp

• Sức khoẻ của mình và người thân
• Công việc và tài chính
• Tai nạn hoặc chuyện xấu có thể xảy ra
• Cả những chuyện nhỏ hàng ngày
• Giải quyết xong chuyện này thì lo chuyện khác

Cảm giác luôn có một chuyện gì đó để lo là mô tả rất quen thuộc của người bệnh.

Niềm tin về việc lo lắng

• Nhiều người tin rằng lo giúp phòng ngừa
• Hoặc lo là dấu hiệu của trách nhiệm
• Niềm tin này duy trì vòng lặp
• Thực tế lo lắng không thay đổi kết quả
• Đây là chủ đề được xử lý trong trị liệu

Niềm tin rằng nếu ngừng lo thì chuyện xấu sẽ xảy ra là thứ giữ vòng lặp lại.

Phân biệt với lo lắng bình thường

• Mức độ không tương xứng với thực tế
• Thời gian kéo dài
• Khả năng dừng lại kém
• Kèm triệu chứng cơ thể rõ
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt

Ai cũng lo, nhưng phần lớn có thể gác lại được khi cần tập trung việc khác.

Lo âu xã hội là gì

• Sợ hãi mạnh về việc bị người khác đánh giá
• Trong các tình huống xã hội hoặc bị quan sát
• Sợ làm điều gì đó xấu hổ
• Kèm triệu chứng cơ thể rõ
• Dẫn tới né tránh

Nỗi sợ trung tâm là bị người khác nhìn thấy mình lúng túng.

Các tình huống thường gây lo

• Nói trước nhóm người
• Gặp người lạ
• Ăn uống trước mặt người khác
• Gọi điện thoại
• Bị quan sát khi đang làm việc
• Bày tỏ ý kiến trong cuộc họp

Nhiều người chỉ lo trong một vài tình huống cụ thể chứ không phải mọi tình huống.

Triệu chứng cơ thể dễ thấy

• Đỏ mặt
• Run tay hoặc run giọng
• Vã mồ hôi
• Sợ người khác nhìn thấy các dấu hiệu này
• Nỗi sợ đó làm triệu chứng nặng thêm

Sợ người khác thấy mình đang lo chính là thứ làm mình lo hơn.

Phân biệt với nhút nhát

• Nhút nhát là nét tính cách
• Không nhất thiết gây khổ sở
• Không cản trở mục tiêu quan trọng
• Lo âu xã hội gây khổ sở và né tránh
• Ảnh hưởng tới công việc và quan hệ

Tiêu chí thực tế là nó có làm mình bỏ lỡ điều mình muốn hay không.

Cái giá của né tránh

• Từ chối cơ hội thăng tiến
• Chọn công việc ít giao tiếp hơn mong muốn
• Hạn chế quan hệ bạn bè
• Cô lập dần
• Tăng nguy cơ trầm cảm

Nhiều người điều chỉnh cả sự nghiệp quanh việc tránh các tình huống xã hội.

Các hành vi an toàn

• Tránh nhìn vào mắt người khác
• Chuẩn bị quá kỹ mọi câu nói
• Uống rượu trước sự kiện xã hội
• Đứng ở góc phòng
• Những hành vi này duy trì vấn đề

Hành vi an toàn làm dịu ngay lúc đó nhưng ngăn người bệnh học được rằng mình ổn.

Điều trị hai dạng này

• Liệu pháp nhận thức hành vi có hiệu quả rõ
• Làm việc với các suy nghĩ tự động
• Tiếp cận dần các tình huống né tránh
• Bỏ dần các hành vi an toàn
• Thuốc có vai trò theo chỉ định bác sĩ

Việc tiếp cận dần được thiết kế theo từng bước nhỏ chứ không phải ném vào tình huống khó nhất.

Về việc tiếp cận dần

• Bắt đầu từ tình huống dễ nhất
• Ở lại tới khi lo âu giảm
• Lặp lại nhiều lần
• Rồi tiến tới bước khó hơn
• Làm cùng nhà trị liệu hiệu quả hơn tự làm

Điều quan trọng là ở lại trong tình huống đủ lâu để thấy lo âu tự giảm.

Khi nào cần đi khám

• Khi lo âu kéo dài nhiều tháng
• Khi bắt đầu từ chối cơ hội vì sợ
• Khi dùng rượu để đối phó
• Khi thấy cô lập dần
• Khi kèm khí sắc trầm

Từ chối một cơ hội vì lo âu là dấu hiệu rõ rằng nó đang tính phí lên cuộc sống.

Cách nghĩ thực tế

• Lo âu lan toả chuyển chủ đề liên tục chứ không cố định
• Niềm tin rằng lo giúp phòng ngừa duy trì vòng lặp
• Lo âu xã hội khác nhút nhát ở mức khổ sở và né tránh
• Hành vi an toàn duy trì vấn đề thay vì giải quyết
• Cả hai dạng đáp ứng tốt với trị liệu nhận thức hành vi

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do chuyên môn thực hiện.

Câu hỏi thường gặp