Dấu hiệu cảnh báo và cách hỏi

Nếu bạn hoặc người thân đang trong tình huống nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất ngay.

Dấu hiệu qua lời nói

• Nói về việc muốn chết
• Nói mình là gánh nặng cho người khác
• Nói mọi người sẽ tốt hơn nếu không có mình
• Nói về cảm giác bị mắc kẹt không lối thoát
• Nói về việc không chịu đựng nổi nữa

Cảm giác là gánh nặng cho người khác là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất.

Dấu hiệu qua hành vi

• Rút lui khỏi bạn bè và gia đình
• Cho đi những thứ quý giá
• Sắp xếp lại giấy tờ hoặc công việc dang dở
• Nói lời chia tay theo cách bất thường
• Tăng dùng rượu hoặc chất
• Tìm kiếm thông tin về cách kết thúc cuộc sống

Việc sắp xếp mọi thứ gọn gàng bất thường là dấu hiệu dễ bị bỏ qua.

Dấu hiệu qua cảm xúc

• Tuyệt vọng kéo dài
• Cảm giác tội lỗi hoặc xấu hổ nặng nề
• Mất hoàn toàn hứng thú
• Cáu gắt hoặc kích động tăng lên
• Lo âu nặng kèm mất ngủ

Sự kết hợp giữa tuyệt vọng và kích động là tình huống cần chú ý đặc biệt.

Bình tĩnh bất thường sau giai đoạn khổ sở

• Đột nhiên thấy bình thản sau thời gian rất khó khăn
• Có thể là dấu hiệu đã đưa ra quyết định
• Dễ bị hiểu nhầm là đã ổn
• Cần chú ý đặc biệt
• Hỏi thẳng trong tình huống này

Sự nhẹ nhõm đột ngột không giải thích được là dấu hiệu cần cảnh giác chứ không phải yên tâm.

Giai đoạn nguy cơ cao

• Sau một mất mát lớn
• Sau khi ra viện từ điều trị tâm thần
• Khi vừa bắt đầu điều trị và năng lượng quay lại trước khí sắc
• Sau một sự kiện gây xấu hổ hoặc thất bại
• Khi bị cô lập đột ngột

Giai đoạn ngay sau khi ra viện là thời điểm cần theo dõi sát đặc biệt.

Chuẩn bị trước khi hỏi

• Chọn lúc riêng tư và có thời gian
• Tắt điện thoại
• Chuẩn bị tinh thần nghe câu trả lời khó
• Biết trước mình sẽ làm gì tiếp theo
• Không cần chuẩn bị lời hay ý đẹp

Điều quan trọng nhất là có mặt thật sự chứ không phải nói đúng câu.

Mở đầu bằng quan sát cụ thể

• Tôi thấy dạo này bạn ít ra ngoài
• Tôi để ý bạn không ngủ được
• Tôi thấy bạn khác đi nhiều
• Tôi lo cho bạn
• Cụ thể dễ mở lời hơn chung chung

Bắt đầu bằng điều mình quan sát được làm câu chuyện dễ tiếp tục hơn.

Hỏi thẳng

• Có phải bạn đang nghĩ tới việc kết thúc cuộc sống không
• Hỏi bình tĩnh và rõ ràng
• Không vòng vo
• Không hỏi theo kiểu mong nghe câu trả lời phủ định
• Cho họ thời gian trả lời

Câu hỏi bạn không định làm gì dại dột đúng không gần như buộc người ta phải nói không.

Khi họ nói có

• Giữ bình tĩnh
• Cảm ơn vì họ đã tin tưởng nói ra
• Hỏi thêm về mức độ cụ thể
• Không phản ứng hoảng hốt hoặc trách móc
• Không để họ một mình

Phản ứng bình tĩnh của bạn cho họ biết rằng nói ra là an toàn.

Những câu hỏi tiếp theo

• Bạn có kế hoạch cụ thể nào chưa
• Bạn đã nghĩ về điều này bao lâu rồi
• Điều gì đã giữ bạn lại tới bây giờ
• Có ai khác biết không
• Câu trả lời giúp đánh giá mức độ khẩn cấp

Câu hỏi về điều gì đã giữ họ lại thường mở ra những yếu tố bảo vệ đáng quý.

Lắng nghe thế nào

• Để họ nói mà không ngắt lời
• Không vội đưa lời khuyên
• Không tranh luận về lý do
• Công nhận rằng họ đang rất đau khổ
• Sự có mặt quan trọng hơn lời nói

Được nghe mà không bị phán xét đôi khi là điều họ cần nhất lúc đó.

Những điều không nên nói

• Bạn nghĩ tới người khác đi
• Nhiều người còn khổ hơn
• Đừng nói dại
• Có gì đâu mà phải như vậy
• Những câu này làm họ đóng lại

Những câu này thường xuất phát từ hoảng sợ nhưng làm người nghe thấy bị coi nhẹ.

Những điều nên nói

• Tôi mừng vì bạn đã nói với tôi
• Bạn không phải một mình trong chuyện này
• Tôi không hiểu hết nhưng tôi ở đây
• Chúng ta cùng tìm người giúp nhé
• Tôi sẽ ở lại với bạn

Lời đề nghị cùng đi tìm hỗ trợ cụ thể hơn và hữu ích hơn mọi lời động viên.

Bước tiếp theo

• Giúp liên hệ cơ sở y tế
• Đề nghị đi cùng
• Không để họ một mình nếu nguy cơ cao
• Liên hệ người thân khác
• Gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế nếu tình huống khẩn cấp

Mục tiêu của cuộc trò chuyện là kết nối họ tới hỗ trợ chứ không phải tự giải quyết.

Khi họ phủ nhận mà mình vẫn lo

• Nói rõ rằng mình quan tâm
• Cho biết mình luôn sẵn sàng nghe
• Giữ liên lạc thường xuyên
• Trao đổi với người thân khác
• Xin tư vấn chuyên môn về nỗi lo của mình

Giữ cánh cửa mở giúp họ tìm tới khi sẵn sàng.

Cách nghĩ thực tế

• Bình tĩnh bất thường sau giai đoạn khổ sở là dấu hiệu cần chú ý
• Bắt đầu bằng điều mình quan sát được
• Hỏi thẳng chứ không hỏi theo kiểu mong nghe câu phủ định
• Phản ứng bình tĩnh cho họ biết nói ra là an toàn
• Mục tiêu là kết nối tới hỗ trợ chứ không phải tự giải quyết

Nội dung này mang tính thông tin chung; trong tình huống khẩn cấp hãy gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất.

Câu hỏi thường gặp