Câu hỏi quan trọng nhất sau khi triệu chứng ổn định không phải khi nào khỏi mà là sống tiếp thế nào.
Hồi phục nghĩa là gì
- Không chỉ là hết triệu chứng
- Là sống cuộc đời có ý nghĩa
- Có mục tiêu và vai trò riêng
- Tự quyết định về cuộc sống của mình
- Có thể còn một số triệu chứng
Nhiều người sống trọn vẹn dù vẫn thỉnh thoảng nghe thấy tiếng nói.
Tiến trình không theo đường thẳng
- Có giai đoạn tiến và giai đoạn lùi
- Bước lùi không xoá bỏ tiến bộ đã có
- Nhìn theo tháng và năm
- So với chính mình chứ không với người khác
- Kiên nhẫn là điều cần thiết
Một tuần khó khăn không xoá đi sáu tháng tiến bộ trước đó.
Những bước đầu tiên
- Khôi phục nhịp sinh hoạt
- Giờ ngủ và giờ ăn ổn định
- Tự chăm sóc bản thân hàng ngày
- Ra khỏi nhà mỗi ngày
- Từng bước nhỏ và cụ thể
Cấu trúc trong ngày là nền tảng cho mọi bước tiếp theo.
Khôi phục kết nối xã hội
- Bắt đầu với một hoặc hai người thân
- Gặp gỡ ngắn trước
- Tăng dần theo khả năng
- Không ép bản thân vào nhóm đông sớm
- Cô lập làm hồi phục chậm lại
Một cuộc gặp mười lăm phút đều đặn có giá trị hơn một buổi dài rồi né tránh.
Quay lại học tập
- Bắt đầu với khối lượng giảm
- Tăng dần theo từng học kỳ
- Trao đổi với nhà trường về hỗ trợ
- Không vội theo kịp bạn cùng lứa
- Hoàn thành chậm vẫn là hoàn thành
Áp lực phải theo kịp bạn bè là nguyên nhân thất bại thường gặp.
Quay lại làm việc
- Bắt đầu bán thời gian nếu được
- Chọn công việc có giờ giấc ổn định
- Tránh môi trường quá căng thẳng lúc đầu
- Một số nơi có chương trình hỗ trợ việc làm
- Công việc mang lại cấu trúc và ý nghĩa
Với nhiều người, có việc để làm mỗi ngày là yếu tố hồi phục mạnh nhất.
Nói hay không nói ở nơi làm việc
- Là quyết định cá nhân
- Cân nhắc môi trường cụ thể
- Có thể chỉ xin điều chỉnh mà không kể chẩn đoán
- Tìm hiểu quyền lợi lao động
- Không bắt buộc phải tiết lộ
Có thể xin lịch ổn định hay giảm giờ mà không cần kể lý do y tế chi tiết.
Đối phó với triệu chứng còn lại
- Học kỹ thuật đối phó với tiếng nói
- Nhận diện điều gì làm triệu chứng nặng lên
- Có kế hoạch cho những lúc khó
- Trị liệu tâm lý hỗ trợ phần này
- Mục tiêu là không để triệu chứng điều khiển mình
Nhiều người học được cách để tiếng nói tồn tại mà không làm theo chúng.
Theo dõi dấu hiệu tái phát
- Mỗi người có mẫu hình riêng
- Thường lặp lại giữa các đợt
- Ghi thành danh sách khi đang ổn
- Chia sẻ với người thân và bác sĩ
- Can thiệp sớm giảm mức độ đợt
Mất ngủ và rút lui thường là hai dấu hiệu quay lại đầu tiên.
Vai trò của gia đình
- Hỗ trợ mà không làm thay
- Giữ kỳ vọng thực tế nhưng không hạ thấp
- Khuyến khích tính tự chủ
- Tránh biến người bệnh thành người không được tự quyết
- Cũng cần chăm sóc bản thân
Làm thay mọi việc vì lo lắng vô tình lấy đi cơ hội hồi phục.
Về kỳ vọng
- Kỳ vọng quá cao gây áp lực và thất bại
- Kỳ vọng quá thấp lấy đi động lực
- Đặt mục tiêu cụ thể và vừa sức
- Điều chỉnh theo tiến bộ thực tế
- Hỏi chính người bệnh muốn gì
Mục tiêu do chính người bệnh đặt ra luôn có động lực hơn mục tiêu người khác gán cho.
Sức khoẻ thể chất
- Vận động đều đặn
- Ăn uống cân đối
- Bỏ thuốc lá nếu có hút
- Khám sức khoẻ định kỳ
- Là phần hay bị bỏ qua nhất
Tuổi thọ của người mắc bệnh tâm thần nặng thấp hơn chủ yếu vì bệnh thể chất không được chăm sóc.
Cộng đồng hỗ trợ
- Nhóm người cùng trải nghiệm
- Gặp người đã hồi phục tốt
- Chia sẻ kinh nghiệm thực tế
- Giảm cảm giác cô đơn và vô vọng
- Hỏi cơ sở điều trị về nhóm sẵn có
Gặp một người đã sống ổn định nhiều năm thay đổi cách nhìn về tương lai.
Về hy vọng
- Nhiều người hồi phục tốt hơn dự đoán ban đầu
- Kết cục rất khác nhau giữa từng người
- Không nên giả định điều tệ nhất
- Hy vọng có cơ sở thực tế
- Là yếu tố quan trọng của hồi phục
Hy vọng ở đây không phải sự lạc quan mù quáng mà dựa trên kết quả thật của nhiều người.
Khi gặp bước lùi
- Không coi là mất hết
- Kích hoạt kế hoạch đã chuẩn bị
- Liên hệ bác sĩ sớm
- Quay lại các bước nhỏ
- Đã hồi phục một lần thì làm lại được
Những gì đã học được trong lần hồi phục trước vẫn còn nguyên giá trị.
Cách nghĩ thực tế
- Hồi phục là cuộc sống có ý nghĩa chứ không chỉ hết triệu chứng
- Tiến trình không theo đường thẳng
- Công việc và cấu trúc hàng ngày là yếu tố hồi phục mạnh
- Hỗ trợ mà không làm thay
- Sức khoẻ thể chất là phần hay bị bỏ qua nhất
Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch hồi phục nên xây cùng đội ngũ điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Hồi phục nghĩa là hết hẳn triệu chứng phải không?
Không nhất thiết. Trong sức khoẻ tâm thần, hồi phục được hiểu là sống một cuộc đời có ý nghĩa và tự chủ, kể cả khi vẫn còn một số triệu chứng.
Người từng loạn thần có đi làm được không?
Nhiều người làm việc bình thường. Việc quay lại nên theo từng bước và có hỗ trợ, với công việc phù hợp về mức căng thẳng và giờ giấc.
Bao lâu thì hồi phục?
Rất khác nhau giữa từng người. Một số hồi phục tốt sau đợt đầu, số khác cần thời gian dài hơn. Tiến bộ thường không theo đường thẳng.
Gia đình giúp được gì nhất?
Giữ kỳ vọng thực tế nhưng không hạ thấp, hỗ trợ tính tự chủ, giúp duy trì điều trị, và tránh biến người bệnh thành người không được tự quyết gì.