Loạn thần là gì

Đây là nhóm triệu chứng bị hiểu sai nhiều nhất trong toàn bộ lĩnh vực sức khoẻ tâm thần.

Loạn thần nghĩa là gì

• Mất tiếp xúc với thực tế ở một mức độ nào đó
• Là nhóm triệu chứng chứ không phải một bệnh
• Có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng
• Mức độ và thời gian rất khác nhau
• Cần được đánh giá y tế

Cùng một nhóm triệu chứng có thể đến từ những nguyên nhân rất khác nhau.

Hoang tưởng

• Niềm tin sai lệch với thực tế
• Không lay chuyển được bằng bằng chứng
• Không phù hợp với văn hoá và hoàn cảnh của người đó
• Thường liên quan tới cảm giác bị hại hoặc bị theo dõi
• Cũng có thể là niềm tin về khả năng đặc biệt của mình

Tranh luận để bác bỏ hoang tưởng gần như luôn thất bại và làm mất lòng tin.

Ảo giác

• Cảm nhận điều không có thật
• Nghe thấy tiếng nói là dạng thường gặp nhất
• Có thể ở mọi giác quan
• Với người bệnh thì cảm nhận đó hoàn toàn thật
• Không phải tưởng tượng hay bịa đặt

Với người đang nghe thấy, tiếng nói đó thật như mọi âm thanh khác.

Rối loạn tư duy

• Nói chuyện khó theo dõi
• Nhảy từ chủ đề này sang chủ đề khác
• Câu không liên kết với nhau
• Người nghe khó hiểu ý
• Là một phần của nhóm triệu chứng

Sự mất mạch lạc trong lời nói phản ánh sự mất mạch lạc trong suy nghĩ.

Các triệu chứng âm tính

• Giảm biểu lộ cảm xúc
• Mất động lực
• Rút lui khỏi xã hội
• Nói ít đi
• Thường bị nhầm là lười hoặc thờ ơ

Nhóm triệu chứng này ít gây chú ý hơn nhưng ảnh hưởng tới chức năng sống nhiều nhất.

Các nguyên nhân có thể

• Tâm thần phân liệt và các rối loạn liên quan
• Rối loạn lưỡng cực trong giai đoạn nặng
• Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần
• Một số bệnh cơ thể và thần kinh
• Tác dụng của chất kích thích hoặc rượu
• Tác dụng phụ của một số thuốc

Đây là lý do việc đánh giá y tế đầy đủ luôn là bước đầu tiên.

Nguyên nhân cơ thể cần loại trừ

• Nhiễm trùng, nhất là ở người cao tuổi
• Rối loạn điện giải
• Bệnh tuyến giáp
• Tổn thương thần kinh
• Một số thuốc đang dùng

Ở người cao tuổi, lú lẫn cấp kèm ảo giác thường có nguyên nhân cơ thể.

Loạn thần do chất

• Một số chất kích thích có thể gây loạn thần
• Cai rượu nặng cũng có thể gây triệu chứng
• Có thể hết khi ngừng chất
• Nhưng cũng có thể kéo dài
• Cần nói thật với bác sĩ về việc sử dụng chất

Nói thật về việc dùng chất giúp bác sĩ chọn hướng xử trí đúng ngay từ đầu.

Đợt loạn thần đầu tiên

• Thường xảy ra ở tuổi thanh niên hoặc trưởng thành trẻ
• Cần được đánh giá chuyên khoa
• Không đồng nghĩa với một chẩn đoán cụ thể ngay
• Chẩn đoán có thể cần theo dõi theo thời gian
• Can thiệp sớm cải thiện kết cục rõ rệt

Thời gian từ khi triệu chứng xuất hiện tới khi được điều trị ảnh hưởng lớn tới kết quả.

Trải nghiệm của người bệnh

• Sợ hãi và bối rối
• Không phân biệt được thật và không thật
• Có thể mất lòng tin vào người xung quanh
• Cảm giác rất cô đơn
• Cần được tiếp cận với sự tôn trọng

Điều người bệnh cần nhất lúc này là cảm giác an toàn chứ không phải tranh luận.

Cách tiếp cận phù hợp

• Không tranh cãi về nội dung hoang tưởng
• Cũng không giả vờ đồng ý
• Công nhận cảm xúc mà không xác nhận nội dung
• Giữ giọng bình tĩnh
• Tập trung vào việc đưa đi khám

Có thể nói rằng mình tin họ đang thấy sợ mà không cần nói mình tin điều họ kể là thật.

Khi nào là cấp cứu

• Có ý nghĩ hoặc hành vi làm hại bản thân
• Nguy cơ với người khác
• Không ăn uống nhiều ngày
• Lú lẫn cấp kèm sốt hoặc dấu hiệu thần kinh
• Đưa tới cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu

Lú lẫn xuất hiện đột ngột kèm sốt là tình huống cần cấp cứu ngay.

Về nguy cơ bạo lực

• Phần lớn người mắc bệnh tâm thần nặng không bạo lực
• Họ có nguy cơ là nạn nhân cao hơn
• Hiểu lầm này gây kỳ thị nặng nề
• Làm người bệnh và gia đình giấu bệnh
• Chậm trễ điều trị mới là điều nguy hiểm

Nỗi sợ vô căn cứ này khiến nhiều gia đình giấu bệnh cho tới khi quá muộn.

Tiên lượng

• Rất khác nhau tuỳ nguyên nhân
• Một đợt đơn lẻ có thể không tái diễn
• Nhiều người hồi phục tốt
• Điều trị sớm cải thiện kết cục
• Không nên giả định điều tệ nhất

Một đợt loạn thần không tự động có nghĩa là một cuộc đời bị định đoạt.

Cách nghĩ thực tế

• Loạn thần là nhóm triệu chứng chứ không phải một bệnh
• Nhiều nguyên nhân cơ thể cần được loại trừ
• Với người bệnh thì ảo giác hoàn toàn thật
• Không tranh cãi nội dung hoang tưởng nhưng cũng không giả vờ đồng ý
• Can thiệp sớm cải thiện kết cục rõ rệt

Nội dung này mang tính thông tin chung; đánh giá và điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.

Câu hỏi thường gặp