Tin quan trọng nhất về trầm cảm là nó đáp ứng điều trị rất tốt, và điều đó ít được nói tới bằng chính căn bệnh.
Hai hướng điều trị chính
- Trị liệu tâm lý
- Thuốc
- Có thể dùng riêng hoặc phối hợp
- Lựa chọn tuỳ mức độ và hoàn cảnh
- Cùng với các biện pháp hỗ trợ khác
Không có một cách đúng cho mọi người — lựa chọn phụ thuộc nhiều yếu tố.
Trị liệu tâm lý
- Làm việc với nhà trị liệu theo buổi
- Có nhiều phương pháp khác nhau
- Liệu pháp nhận thức hành vi được nghiên cứu nhiều
- Hiệu quả tương đương thuốc ở mức nhẹ tới vừa
- Hiệu quả thường bền hơn sau khi kết thúc
Kỹ năng học được trong trị liệu ở lại với người bệnh sau khi buổi trị liệu kết thúc.
Thuốc chống trầm cảm
- Có nhiều nhóm khác nhau
- Bác sĩ chọn theo triệu chứng và bệnh kèm
- Cần thời gian mới có tác dụng rõ
- Thường vài tuần
- Mọi chỉ định và liều lượng do bác sĩ quyết định
Không thấy tác dụng trong tuần đầu là chuyện bình thường chứ không phải thuốc không hợp.
Vì sao thuốc cần thời gian
- Tác động lên hệ thần kinh diễn ra dần
- Một số triệu chứng cải thiện trước
- Giấc ngủ và ăn uống thường cải thiện sớm hơn
- Khí sắc cải thiện muộn hơn
- Cần kiên nhẫn trong giai đoạn đầu
Giai đoạn đầu là lúc nhiều người bỏ thuốc vì chưa thấy hiệu quả.
Về tác dụng phụ
- Thường xuất hiện sớm rồi giảm dần
- Khác nhau theo từng thuốc và từng người
- Báo bác sĩ thay vì tự ngừng
- Có thể đổi thuốc nếu không dung nạp
- Đừng chịu đựng trong im lặng
Tác dụng phụ thường nặng nhất ở giai đoạn đầu, đúng lúc tác dụng chính chưa tới.
Không tự ngừng thuốc
- Ngừng đột ngột có thể gây phản ứng khó chịu
- Cũng làm tăng nguy cơ tái phát
- Thấy khoẻ không có nghĩa là đã xong
- Việc giảm thuốc cần có kế hoạch của bác sĩ
- Đây là sai lầm phổ biến nhất
Cảm thấy khoẻ chính là dấu hiệu thuốc đang có tác dụng, không phải dấu hiệu để dừng.
Thời gian điều trị
- Tiếp tục một thời gian sau khi đã khoẻ
- Để giảm nguy cơ tái phát
- Người tái phát nhiều lần có thể cần điều trị dài hơn
- Kế hoạch cụ thể do bác sĩ đặt ra
- Bàn trước về thời gian dự kiến
Ngừng quá sớm là nguyên nhân tái phát thường gặp nhất.
Khi thuốc đầu tiên không hiệu quả
- Khá thường gặp
- Không có nghĩa là bệnh không chữa được
- Có thể đổi thuốc hoặc phối hợp
- Có thể điều chỉnh sau khi đánh giá lại
- Kiên trì với bác sĩ điều trị
Nhiều người cần thử hơn một lựa chọn trước khi tìm được thứ phù hợp.
Phối hợp hai hướng
- Thường hiệu quả hơn một hướng đơn lẻ
- Nhất là với mức vừa và nặng
- Thuốc giúp giảm triệu chứng để tham gia trị liệu tốt hơn
- Trị liệu giúp giảm nguy cơ tái phát
- Hai hướng bổ sung cho nhau
Thuốc tạo điều kiện để người bệnh làm được công việc của trị liệu.
Các biện pháp hỗ trợ
- Vận động đều đặn có bằng chứng hỗ trợ
- Giữ giờ ngủ ổn định
- Giảm rượu bia
- Duy trì kết nối xã hội
- Không thay thế điều trị chính
Vận động là biện pháp hỗ trợ có bằng chứng tốt nhất và cũng dễ tiếp cận nhất.
Khi trầm cảm nặng
- Có thể cần can thiệp tích cực hơn
- Một số trường hợp cần điều trị nội trú
- Có các phương pháp chuyên biệt cho trường hợp kháng trị
- Đều do chuyên khoa chỉ định
- Vẫn có nhiều lựa chọn
Ngay cả trường hợp khó cũng còn nhiều phương án chưa dùng tới.
Theo dõi trong quá trình điều trị
- Tái khám theo lịch
- Báo về tác dụng phụ
- Báo nếu triệu chứng xấu đi
- Báo ngay nếu có ý nghĩ làm hại bản thân
- Giai đoạn đầu cần theo dõi sát hơn
Những tuần đầu điều trị là giai đoạn cần liên lạc chặt với bác sĩ.
Cẩn trọng với sản phẩm quảng cáo
- Nhiều sản phẩm hứa chữa trầm cảm
- Phần lớn không có bằng chứng
- Một số tương tác với thuốc đang dùng
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng
- Không thay thế điều trị
Một số sản phẩm thảo dược tương tác với thuốc chống trầm cảm nên phải hỏi trước.
Về sự hồi phục
- Thường diễn ra từ từ chứ không đột ngột
- Có ngày tốt và ngày xấu xen kẽ
- Xu hướng theo tuần mới rõ
- Người thân đôi khi nhận ra trước
- Kiên trì qua giai đoạn đầu là điều quan trọng nhất
Người xung quanh thường thấy sự cải thiện trước cả bản thân người bệnh.
Cách nghĩ thực tế
- Trầm cảm đáp ứng điều trị rất tốt
- Thuốc cần vài tuần mới có tác dụng rõ
- Không tự ngừng thuốc khi thấy khoẻ
- Thuốc đầu tiên không hiệu quả là chuyện thường gặp
- Vận động là biện pháp hỗ trợ có bằng chứng tốt
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi chỉ định thuốc phải do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Trầm cảm điều trị được không?
Được, và đây là một trong những tình trạng tâm thần đáp ứng điều trị tốt nhất. Phần lớn người bệnh cải thiện rõ khi được điều trị phù hợp và đủ lâu.
Phải uống thuốc mới khỏi phải không?
Không nhất thiết. Trầm cảm mức nhẹ có thể đáp ứng tốt với trị liệu tâm lý. Mức vừa và nặng thường được khuyến nghị phối hợp. Bác sĩ quyết định theo từng trường hợp.
Thuốc có gây nghiện không?
Các thuốc chống trầm cảm thường dùng không gây nghiện theo nghĩa thông thường. Tuy vậy không được tự ngừng đột ngột vì có thể gây phản ứng khó chịu. Hãy hỏi bác sĩ.
Điều trị kéo dài bao lâu?
Thường tiếp tục một thời gian đáng kể sau khi đã thấy khoẻ, để giảm nguy cơ tái phát. Thời gian cụ thể do bác sĩ quyết định theo tình trạng và tiền sử.