Trầm cảm khác với buồn ở chỗ nào

Từ trầm cảm bị dùng cho cả một buổi chiều mệt mỏi lẫn một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, và sự nhập nhằng đó gây hại cho cả hai phía.

Buồn là gì

• Cảm xúc bình thường của con người
• Thường có nguyên nhân rõ ràng
• Dao động theo hoàn cảnh
• Vẫn cảm nhận được niềm vui xen kẽ
• Giảm dần theo thời gian

Buồn là phản ứng lành mạnh trước mất mát và thất vọng.

Trầm cảm là gì

• Một tình trạng bệnh lý được định nghĩa rõ
• Kéo dài liên tục nhiều tuần
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày
• Mất khả năng cảm nhận niềm vui
• Không đơn giản mất đi khi hoàn cảnh cải thiện

Điều phân biệt rõ nhất là tính dai dẳng và mức ảnh hưởng tới chức năng sống.

Hai triệu chứng cốt lõi

• Khí sắc trầm kéo dài gần như cả ngày
• Mất hứng thú với những việc trước đây thấy vui
• Có ít nhất một trong hai là điều kiện cần
• Kéo dài liên tục ít nhất khoảng hai tuần
• Bác sĩ đánh giá cùng các triệu chứng khác

Mất hứng thú thường bị bỏ qua vì nó âm thầm hơn nỗi buồn.

Các triệu chứng đi kèm

• Rối loạn giấc ngủ, ngủ nhiều hoặc mất ngủ
• Thay đổi khẩu vị và cân nặng
• Mệt mỏi, mất năng lượng
• Khó tập trung và khó quyết định
• Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức
• Chậm chạp hoặc bồn chồn thấy rõ

Nhiều người tới khám vì mất ngủ hoặc mệt mỏi chứ không vì thấy buồn.

Biểu hiện qua cơ thể

• Đau đầu, đau lưng, đau cơ không rõ nguyên nhân
• Rối loạn tiêu hoá
• Hồi hộp, tức ngực
• Nhiều người đi khám nhiều chuyên khoa mà không ra bệnh
• Đây là kiểu biểu hiện rất phổ biến

Không ít người trải qua nhiều năm khám các chuyên khoa khác trước khi được chẩn đoán đúng.

Ảnh hưởng tới chức năng sống

• Khó hoàn thành công việc quen thuộc
• Rút lui khỏi các mối quan hệ
• Bỏ bê việc nhà và chăm sóc bản thân
• Việc đơn giản trở nên nặng nề
• Đây là yếu tố quan trọng khi đánh giá

Mức độ ảnh hưởng tới sinh hoạt là thước đo thực tế hơn cảm giác buồn nhiều hay ít.

Vì sao không phải là yếu đuối

• Liên quan tới nhiều yếu tố sinh học
• Có yếu tố di truyền
• Liên quan tới hoàn cảnh sống và sang chấn
• Không phải lựa chọn của người bệnh
• Ý chí đơn thuần không giải quyết được

Bảo một người trầm cảm cố lên cũng vô ích như bảo người gãy chân đi nhanh lên.

Các yếu tố nguy cơ

• Tiền sử gia đình
• Từng có đợt trầm cảm trước đó
• Sang chấn tâm lý
• Bệnh mạn tính kèm theo
• Cô lập xã hội
• Một số thuốc và bệnh lý cơ thể

Một số bệnh nội khoa và thuốc có thể gây triệu chứng giống trầm cảm nên cần được loại trừ.

Trầm cảm có nhiều mức độ

• Nhẹ, vừa và nặng
• Mức độ ảnh hưởng tới lựa chọn điều trị
• Mức nhẹ có thể đáp ứng tốt với trị liệu tâm lý
• Mức nặng thường cần phối hợp nhiều biện pháp
• Bác sĩ đánh giá cụ thể

Không phải ai được chẩn đoán cũng cần cùng một cách điều trị.

Diễn tiến theo đợt

• Thường xuất hiện thành từng đợt
• Giữa các đợt có thể hồi phục hoàn toàn
• Có nguy cơ tái phát
• Điều trị đủ lâu giảm nguy cơ đó
• Nhận ra dấu hiệu sớm giúp can thiệp kịp

Biết dấu hiệu sớm của đợt mới giúp xử lý trước khi nó nặng lên.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng kéo dài quá hai tuần
• Ảnh hưởng tới công việc hoặc quan hệ
• Không cải thiện dù hoàn cảnh đã thay đổi
• Có ý nghĩ làm hại bản thân
• Người thân nhận thấy sự thay đổi rõ

Ý nghĩ làm hại bản thân là lý do cần được hỗ trợ ngay chứ không chờ.

Khám ở đâu

• Bác sĩ đa khoa có thể đánh giá ban đầu
• Chuyên khoa tâm thần
• Nhà tâm lý lâm sàng
• Một số nơi có phòng khám sức khoẻ tâm thần
• Bắt đầu ở đâu cũng tốt hơn không bắt đầu

Không cần biết chính xác nên gặp ai — bước đầu tiên nào cũng dẫn tới đúng chỗ.

Điều gì xảy ra trong buổi khám

• Hỏi về triệu chứng và thời gian kéo dài
• Hỏi về hoàn cảnh sống
• Hỏi về tiền sử bản thân và gia đình
• Có thể làm xét nghiệm loại trừ bệnh cơ thể
• Cùng bàn về hướng điều trị

Buổi khám đầu tiên chủ yếu là trò chuyện chứ không phải làm thủ thuật gì.

Về kỳ thị

• Là rào cản lớn khiến người ta không đi khám
• Nhiều người chịu đựng nhiều năm
• Trầm cảm là bệnh như các bệnh khác
• Điều trị có hiệu quả rõ
• Nói về nó giúp giảm kỳ thị

Sự im lặng vì xấu hổ kéo dài đau khổ nhiều hơn bản thân căn bệnh.

Cách nghĩ thực tế

• Điều phân biệt là tính dai dẳng và ảnh hưởng tới chức năng
• Mất hứng thú quan trọng ngang với nỗi buồn
• Nhiều người biểu hiện qua triệu chứng cơ thể
• Đây là bệnh chứ không phải yếu đuối
• Triệu chứng kéo dài quá hai tuần là lý do đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp