Điều trị rối loạn lo âu

Điều trị lo âu có một nghịch lý: phần hiệu quả nhất lại là phần đòi hỏi người bệnh làm điều họ sợ.

Hai hướng chính

• Trị liệu tâm lý
• Thuốc
• Có thể dùng riêng hoặc phối hợp
• Tuỳ dạng rối loạn và mức độ
• Tuỳ mong muốn của người bệnh

Với nhiều dạng lo âu, trị liệu tâm lý là lựa chọn đầu tay.

Liệu pháp nhận thức hành vi

• Có bằng chứng mạnh nhất
• Làm việc với suy nghĩ và hành vi
• Có cấu trúc và mục tiêu rõ
• Số buổi có giới hạn
• Có bài tập giữa các buổi

Đây không phải cuộc trò chuyện tự do mà là một chương trình có cấu trúc.

Phần nhận thức

• Nhận diện các suy nghĩ tự động
• Xem xét bằng chứng cho và chống
• Tìm cách diễn giải khác
• Không phải nghĩ tích cực giả tạo
• Mà là nghĩ chính xác hơn

Mục tiêu không phải nghĩ mọi thứ đều tốt mà là nghĩ đúng với thực tế.

Phần hành vi

• Tiếp cận dần các tình huống né tránh
• Bỏ dần các hành vi an toàn
• Thử nghiệm hành vi để kiểm chứng dự đoán
• Đây là phần hiệu quả nhất
• Cũng là phần khó nhất

Phần lớn hiệu quả của trị liệu đến từ việc làm chứ không từ việc hiểu.

Vì sao tiếp cận dần hiệu quả

• Người bệnh trải nghiệm rằng điều lo sợ không xảy ra
• Lo âu tự giảm nếu ở lại đủ lâu
• Não học thông tin mới
• Lặp lại củng cố điều đó
• Hiệu quả bền sau khi kết thúc

Điều quan trọng là ở lại đủ lâu để chứng kiến lo âu tự đi xuống.

Các hướng trị liệu khác

• Liệu pháp chấp nhận và cam kết
• Các phương pháp dựa trên chánh niệm
• Liệu pháp xử lý sang chấn khi có chỉ định
• Lựa chọn tuỳ trường hợp
• Trao đổi với nhà trị liệu

Không phải ai cũng hợp với cùng một phương pháp.

Về thuốc

• Một số thuốc thuộc nhóm chống trầm cảm là lựa chọn hàng đầu
• Dùng cho cả trầm cảm và lo âu
• Cần vài tuần mới có tác dụng rõ
• Có thể gây tăng lo âu thoáng qua khi mới dùng
• Mọi chỉ định do bác sĩ quyết định

Giai đoạn đầu dùng thuốc có thể khó chịu và cần được báo trước.

Về nhóm thuốc an thần

• Tác dụng nhanh nên dễ bị lạm dụng
• Gây lệ thuộc khi dùng kéo dài
• Thường chỉ dùng ngắn hạn
• Không tự mua và không tự tăng liều
• Không ngừng đột ngột nếu đã dùng lâu

Tác dụng nhanh chính là điều làm nhóm thuốc này dễ gây lệ thuộc.

Vì sao thuốc nhanh không phải giải pháp

• Che triệu chứng mà không giải quyết cơ chế
• Người bệnh không học được cách đối phó
• Trở thành một dạng hành vi an toàn
• Cần liều cao dần
• Làm việc cai sau này khó hơn

Uống một viên trước mỗi tình huống khó trở thành chính thứ duy trì nỗi sợ.

Khi đang dùng thuốc an thần lâu dài

• Không tự ngừng đột ngột
• Có thể gây phản ứng nguy hiểm
• Cần kế hoạch giảm dần của bác sĩ
• Kết hợp trị liệu tâm lý trong quá trình giảm
• Nói thẳng với bác sĩ về lượng đang dùng

Ngừng đột ngột nhóm thuốc này có thể gây biến chứng nghiêm trọng.

Phối hợp hai hướng

• Thuốc giảm mức lo âu nền
• Giúp tham gia trị liệu hiệu quả hơn
• Trị liệu tạo kỹ năng lâu dài
• Thường dùng cho trường hợp nặng
• Bác sĩ cân nhắc từng trường hợp

Thuốc có thể là thứ giúp người bệnh đủ bình tĩnh để bắt đầu làm việc khó.

Các biện pháp hỗ trợ

• Vận động đều đặn
• Giữ giấc ngủ ổn định
• Giảm caffeine
• Giảm rượu bia
• Các kỹ thuật thư giãn

Giảm caffeine là thay đổi đơn giản mà nhiều người thấy khác biệt rõ.

Điều gì làm điều trị thất bại

• Không làm bài tập giữa các buổi
• Bỏ giữa chừng khi thấy khó
• Giữ lại các hành vi an toàn
• Tự ngừng thuốc quá sớm
• Kỳ vọng hết lo âu hoàn toàn

Mục tiêu không phải hết lo âu mà là lo âu không còn điều khiển cuộc sống.

Đặt kỳ vọng đúng

• Lo âu là cảm xúc bình thường, không biến mất hoàn toàn
• Mục tiêu là giảm mức độ và mở rộng cuộc sống
• Tiến bộ có lên có xuống
• Nhìn theo tháng chứ không theo ngày
• Kỹ năng học được sẽ ở lại

Thành công trông giống như làm được những việc trước đây phải tránh.

Cách nghĩ thực tế

• Liệu pháp nhận thức hành vi có bằng chứng mạnh nhất
• Phần hiệu quả nhất là tiếp cận dần các tình huống né tránh
• Nhóm thuốc an thần gây lệ thuộc và chỉ dùng ngắn hạn
• Không tự ngừng đột ngột thuốc an thần đã dùng lâu
• Mục tiêu là lo âu không còn điều khiển cuộc sống

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi chỉ định thuốc phải do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp