Nghịch lý của giai đoạn này là người đang trải qua nó thường cảm thấy khoẻ nhất trong đời.
Thay đổi về giấc ngủ
- Ngủ ít đi rõ rệt
- Nhưng không thấy mệt
- Thức khuya làm việc hoặc hoạt động
- Đây là dấu hiệu sớm nhất và dễ theo dõi nhất
- Khác với mất ngủ trong lo âu vốn kèm mệt mỏi
Sự khác biệt quan trọng là ngủ ít mà không thiếu ngủ.
Thay đổi về khí sắc
- Vui vẻ và lạc quan bất thường
- Hoặc dễ cáu và nóng nảy khác thường
- Không tương xứng với hoàn cảnh
- Thay đổi rõ so với chính người đó lúc bình thường
- Kéo dài nhiều ngày liên tục
Không phải giai đoạn hưng nào cũng vui vẻ — cáu gắt cũng rất thường gặp.
Thay đổi về suy nghĩ
- Ý nghĩ dồn dập, nhảy từ chủ đề này sang chủ đề khác
- Nói nhanh và nhiều, khó ngắt lời
- Nhiều ý tưởng và kế hoạch cùng lúc
- Tự tin quá mức về khả năng của mình
- Khó tập trung vào một việc
Người nghe thường thấy khó theo kịp dòng suy nghĩ của người bệnh.
Thay đổi về hành vi
- Hoạt động tăng vọt
- Bắt đầu nhiều dự án cùng lúc
- Chi tiêu vượt khả năng
- Quyết định lớn đột ngột
- Hành vi nguy hiểm hoặc liều lĩnh
- Thay đổi trong hành vi tình dục
Các quyết định tài chính trong giai đoạn này có thể để lại hậu quả nhiều năm.
Khi có triệu chứng loạn thần
- Niềm tin không đúng thực tế về khả năng của mình
- Nghe hoặc thấy điều người khác không thấy
- Mất tiếp xúc với thực tế
- Là dấu hiệu nặng
- Cần can thiệp y tế ngay
Sự hiện diện của triệu chứng loạn thần làm thay đổi mức độ khẩn cấp.
Vì sao người bệnh khó nhận ra
- Cảm giác chủ quan là rất tốt
- Thấy mình năng suất và sáng tạo
- Khả năng tự đánh giá bị ảnh hưởng bởi chính bệnh
- Coi lo lắng của người thân là can thiệp
- Đây là đặc điểm của bệnh chứ không phải cố chấp
Thiếu nhận thức về bệnh trong giai đoạn hưng là triệu chứng chứ không phải thái độ.
Người thân thường nhận ra trước
- Thấy sự thay đổi so với người đó lúc bình thường
- Nhận ra mẫu hình từ đợt trước
- Thấy các quyết định bất thường
- Đây là nguồn thông tin quan trọng cho bác sĩ
- Nên được người bệnh cho phép trao đổi trước
Thoả thuận từ lúc ổn định về việc người thân được liên hệ bác sĩ là rất giá trị.
Thoả thuận trước khi cần
- Bàn khi đang ổn định
- Ghi rõ dấu hiệu cảnh báo của mình
- Ghi việc người thân được phép làm
- Ghi số liên hệ bác sĩ
- Ghi cả những hạn chế tài chính tạm thời
Một thoả thuận viết ra lúc khoẻ giúp tránh tranh cãi lúc đang khủng hoảng.
Cần làm gì khi thấy dấu hiệu
- Liên hệ bác sĩ điều trị sớm
- Không tự tăng giảm thuốc
- Ưu tiên khôi phục giấc ngủ
- Giảm kích thích và hoạt động
- Can thiệp sớm giảm mức độ đợt
Xử lý trong những ngày đầu thường ngăn được một đợt nặng.
Bảo vệ về tài chính
- Hạn chế tiếp cận thẻ và tài khoản tạm thời
- Đã thoả thuận từ trước thì dễ thực hiện
- Tránh các quyết định đầu tư hoặc mua lớn
- Hậu quả tài chính rất khó khắc phục sau này
- Đây là bảo vệ chứ không phải kiểm soát
Nhiều gia đình mất nhiều năm để khắc phục hậu quả tài chính của một đợt.
Cách nói chuyện với người bệnh
- Không tranh cãi về việc họ có bị hay không
- Tập trung vào điều cụ thể quan sát được
- Nhắc lại thoả thuận đã có
- Giữ giọng bình tĩnh
- Không đối đầu trực diện
Tranh cãi về chẩn đoán trong lúc này gần như luôn thất bại.
Khi nào là cấp cứu
- Ý nghĩ hoặc hành vi làm hại bản thân
- Nguy cơ với người khác
- Mất tiếp xúc với thực tế
- Không ăn uống hoặc không ngủ nhiều ngày
- Đưa tới cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu
Trong tình huống này việc đưa tới cơ sở y tế quan trọng hơn sự đồng thuận tại chỗ.
Sau khi đợt kết thúc
- Cảm giác xấu hổ về hành vi trong đợt là rất thường
- Đó là hành vi của bệnh chứ không phải con người
- Cần thời gian sửa chữa hậu quả
- Không tự trách quá mức
- Đưa vào bài học cho kế hoạch phòng đợt sau
Xấu hổ sau đợt hưng là gánh nặng lớn mà ít được nói tới.
Cách nghĩ thực tế
- Ngủ ít mà không thấy mệt là dấu hiệu sớm nhất
- Giai đoạn hưng có thể biểu hiện bằng cáu gắt chứ không chỉ vui vẻ
- Thiếu nhận thức về bệnh là triệu chứng chứ không phải cố chấp
- Thoả thuận trước lúc ổn định giúp tránh tranh cãi lúc khủng hoảng
- Bảo vệ tài chính là phần quan trọng của kế hoạch
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy liên hệ bác sĩ điều trị khi thấy dấu hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu sớm nhất của giai đoạn hưng là gì?
Thường là thay đổi giấc ngủ — ngủ ít đi mà không thấy mệt. Đây là dấu hiệu xuất hiện sớm và dễ theo dõi nhất.
Vì sao người bệnh không nhận ra mình đang trong giai đoạn hưng?
Vì cảm giác chủ quan thường là rất tốt: nhiều năng lượng, tự tin, sáng tạo. Khả năng tự đánh giá bị ảnh hưởng chính là một phần của bệnh.
Người thân nên làm gì khi thấy dấu hiệu?
Liên hệ bác sĩ điều trị càng sớm càng tốt, tránh tranh cãi về việc người bệnh có bị hay không, và chú ý hạn chế các quyết định lớn về tài chính.
Khi nào là tình huống cấp cứu?
Khi có ý nghĩ hoặc hành vi làm hại bản thân hoặc người khác, khi mất tiếp xúc với thực tế, hoặc khi hành vi gây nguy hiểm trực tiếp. Cần đưa tới cơ sở y tế ngay.