Rối loạn lưỡng cực là gì

Từ lưỡng cực bị dùng sai nhiều tới mức nó che mất bản chất của một bệnh nghiêm trọng và điều trị được.

Định nghĩa

• Rối loạn khí sắc có các giai đoạn khác nhau
• Giai đoạn khí sắc dâng cao
• Xen với giai đoạn trầm cảm
• Giữa các giai đoạn có thể ổn định
• Mỗi giai đoạn kéo dài nhiều ngày tới nhiều tuần

Yếu tố thời gian là điều phân biệt rõ nhất với sự thay đổi cảm xúc thông thường.

Không phải thay đổi tâm trạng trong ngày

• Đây là hiểu lầm phổ biến nhất
• Vui buồn thất thường trong ngày không phải lưỡng cực
• Giai đoạn bệnh kéo dài và liên tục
• Kèm thay đổi rõ về năng lượng và hành vi
• Ảnh hưởng tới chức năng sống

Dùng từ này để mô tả người tính khí thất thường làm nhẹ đi một bệnh nặng.

Giai đoạn hưng cảm

• Khí sắc dâng cao hoặc dễ cáu bất thường
• Năng lượng tăng rõ rệt
• Giảm nhu cầu ngủ mà vẫn thấy khoẻ
• Nói nhiều, ý nghĩ dồn dập
• Hành vi liều lĩnh
• Ảnh hưởng nặng tới chức năng sống

Giảm nhu cầu ngủ mà vẫn thấy tràn đầy năng lượng là dấu hiệu rất đặc trưng.

Giai đoạn hưng cảm nhẹ

• Cùng kiểu triệu chứng nhưng mức độ nhẹ hơn
• Không gây rối loạn nặng tới chức năng
• Người bệnh thường thấy dễ chịu và làm việc hiệu quả
• Vì thế hay không được báo với bác sĩ
• Là lý do chính gây chẩn đoán muộn

Không ai đi khám vì cảm thấy quá tốt, và đó là vấn đề.

Giai đoạn trầm cảm

• Giống trầm cảm đơn thuần về triệu chứng
• Khí sắc trầm, mất hứng thú
• Mất năng lượng nặng nề
• Thường kéo dài hơn giai đoạn hưng
• Là lúc người bệnh tìm tới bác sĩ

Phần lớn thời gian của bệnh này thực ra nằm ở phía trầm cảm.

Giai đoạn hỗn hợp

• Triệu chứng của cả hai cực cùng lúc
• Năng lượng cao kèm khí sắc trầm
• Rất khó chịu với người bệnh
• Nguy cơ cao hơn
• Cần được xử lý sớm

Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất vì người bệnh vừa đau khổ vừa có năng lượng hành động.

Các thể bệnh

• Thể có giai đoạn hưng cảm đầy đủ
• Thể chỉ có hưng cảm nhẹ kèm trầm cảm
• Còn một số dạng khác
• Bác sĩ chuyên khoa xác định
• Thể bệnh ảnh hưởng tới lựa chọn điều trị

Xác định đúng thể bệnh ảnh hưởng trực tiếp tới việc chọn thuốc.

Diễn tiến theo thời gian

• Xuất hiện thành từng đợt
• Giữa các đợt có thể hoàn toàn bình thường
• Số đợt và độ dài khác nhau ở mỗi người
• Không điều trị thì đợt có xu hướng dày hơn
• Điều trị duy trì làm thay đổi diễn tiến

Điều trị duy trì có tác động rõ lên số lượng và mức độ các đợt về sau.

Tuổi khởi phát

• Thường bắt đầu ở tuổi thanh niên hoặc trưởng thành trẻ
• Có thể khởi phát sớm hơn hoặc muộn hơn
• Đợt đầu thường là trầm cảm
• Nên bị chẩn đoán nhầm
• Khoảng cách tới chẩn đoán đúng thường dài

Nhiều người trải qua nhiều năm được điều trị như trầm cảm đơn thuần.

Yếu tố nguy cơ

• Tiền sử gia đình là yếu tố mạnh
• Yếu tố di truyền rõ hơn nhiều rối loạn khác
• Sang chấn và căng thẳng có thể khởi phát đợt
• Rối loạn giấc ngủ có thể là yếu tố kích hoạt
• Một số chất có thể gây đợt hưng

Mất ngủ kéo dài vừa là dấu hiệu sớm vừa là yếu tố kích hoạt đợt hưng.

Đây là bệnh của não bộ

• Liên quan tới các cơ chế sinh học
• Không phải do tính cách
• Không phải do thiếu kỷ luật
• Người bệnh không kiểm soát được bằng ý chí
• Cần điều trị y tế

Không ai chọn hành vi trong giai đoạn hưng cảm, giống như không ai chọn bị sốt.

Ảnh hưởng tới cuộc sống

• Công việc và học tập bị gián đoạn
• Quan hệ bị tổn hại
• Hậu quả tài chính từ giai đoạn hưng
• Cảm giác xấu hổ sau khi hết đợt
• Điều trị sớm giảm được nhiều hậu quả

Hậu quả của một đợt hưng có thể kéo dài rất lâu sau khi đợt đó kết thúc.

Tin tốt về điều trị

• Có thuốc ổn định khí sắc hiệu quả
• Nhiều người sống ổn định lâu dài
• Làm việc và có gia đình bình thường
• Điều trị duy trì là chìa khoá
• Càng chẩn đoán sớm càng tốt

Với điều trị đúng, đây là một tình trạng quản lý được như nhiều bệnh mạn khác.

Khi nào cần đi khám

• Có giai đoạn năng lượng tăng bất thường kéo dài
• Ngủ rất ít mà vẫn thấy khoẻ
• Người thân nhận thấy sự thay đổi rõ
• Đợt trầm cảm tái đi tái lại
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh này

Người thân thường nhận ra giai đoạn hưng trước cả người bệnh.

Cách nghĩ thực tế

• Đây là các giai đoạn kéo dài chứ không phải tâm trạng lên xuống trong ngày
• Ngủ ít mà vẫn khoẻ là dấu hiệu đặc trưng
• Giai đoạn hưng nhẹ hay không được báo vì thấy dễ chịu
• Phần lớn thời gian của bệnh nằm ở phía trầm cảm
• Điều trị duy trì thay đổi được diễn tiến của bệnh

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán phải do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.

Câu hỏi thường gặp