Trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực

Phần lớn thời gian của rối loạn lưỡng cực nằm ở phía trầm cảm, và đó cũng là nơi dễ chẩn đoán nhầm nhất.

Vì sao dễ nhầm

• Triệu chứng giống trầm cảm đơn thuần
• Người bệnh chỉ đi khám ở giai đoạn này
• Giai đoạn hưng nhẹ không được kể lại
• Vì lúc đó người bệnh thấy dễ chịu
• Bác sĩ không hỏi thì thông tin bị bỏ sót

Không ai nhớ đi kể về những tuần mình cảm thấy tuyệt vời.

Vì sao chẩn đoán đúng quan trọng

• Hướng điều trị khác hẳn
• Thuốc chống trầm cảm đơn độc có thể gây vấn đề
• Cần thuốc ổn định khí sắc
• Điều trị sai kéo dài làm bệnh nặng hơn
• Khoảng cách tới chẩn đoán đúng thường nhiều năm

Đây là một trong ít trường hợp mà chẩn đoán sai dẫn tới điều trị có thể gây hại.

Vấn đề với thuốc chống trầm cảm đơn độc

• Có thể làm chuyển sang giai đoạn hưng ở một số người
• Có thể làm bệnh dao động nhanh hơn
• Thường được dùng cùng thuốc ổn định khí sắc nếu cần
• Quyết định do bác sĩ chuyên khoa đưa ra
• Không tự dùng thuốc chống trầm cảm

Điều này không có nghĩa là thuốc chống trầm cảm bị cấm, mà là cần được dùng đúng cách.

Dấu hiệu gợi ý trầm cảm lưỡng cực

• Khởi phát ở tuổi trẻ
• Nhiều đợt trầm cảm tái phát
• Tiền sử gia đình mắc lưỡng cực
• Ngủ nhiều và ăn nhiều trong đợt trầm
• Đáp ứng kém với nhiều thuốc chống trầm cảm
• Từng có giai đoạn năng lượng tăng bất thường

Không dấu hiệu nào một mình đủ để kết luận, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc thì đáng chú ý.

Đặc điểm của đợt trầm

• Mệt mỏi nặng nề, như bị đè
• Ngủ nhiều hơn bình thường ở nhiều người
• Chậm chạp về vận động và suy nghĩ
• Khó bắt đầu bất cứ việc gì
• Có thể xuất hiện đột ngột hơn

Cảm giác nặng nề về thể chất được nhiều người mô tả rõ hơn cảm giác buồn.

Thông tin cần kể với bác sĩ

• Những giai đoạn thấy rất khoẻ và nhiều năng lượng
• Những lúc ngủ rất ít mà không mệt
• Những quyết định bất thường đã làm
• Tiền sử gia đình
• Phản ứng với các thuốc đã dùng

Những thông tin này quyết định hướng chẩn đoán nhiều hơn mô tả triệu chứng hiện tại.

Vai trò của người thân

• Họ nhớ những giai đoạn người bệnh không nhớ
• Mô tả được thay đổi hành vi khách quan hơn
• Nên được mời tham gia buổi khám nếu người bệnh đồng ý
• Là nguồn thông tin rất giá trị
• Nhiều chẩn đoán được làm rõ nhờ điều này

Người sống cùng thường cung cấp mảnh thông tin còn thiếu.

Hướng điều trị

• Thuốc ổn định khí sắc là nền tảng
• Một số thuốc chống loạn thần thế hệ mới có chỉ định
• Thuốc chống trầm cảm dùng thận trọng nếu cần
• Kết hợp trị liệu tâm lý
• Mọi chỉ định do bác sĩ chuyên khoa quyết định

Nền tảng của điều trị luôn là ổn định khí sắc chứ không phải chống trầm cảm.

Về nguy cơ trong đợt trầm

• Nguy cơ tự tử cao hơn trong rối loạn lưỡng cực
• Giai đoạn trầm và hỗn hợp là lúc nguy cơ cao nhất
• Cần được theo dõi sát
• Nói ngay với bác sĩ nếu có ý nghĩ làm hại bản thân
• Có kế hoạch an toàn được chuẩn bị trước

Đây là điều cần được nói thẳng chứ không né tránh.

Trị liệu tâm lý trong giai đoạn này

• Hỗ trợ đối phó với triệu chứng
• Làm việc với hậu quả của các đợt trước
• Xây kế hoạch nhận biết dấu hiệu sớm
• Hỗ trợ tuân thủ điều trị
• Bổ sung chứ không thay thuốc

Trị liệu ở đây đóng vai trò hỗ trợ chứ không đứng một mình.

Giữ nhịp sinh hoạt ổn định

• Giờ ngủ và giờ thức cố định
• Giờ ăn đều đặn
• Hoạt động hàng ngày có cấu trúc
• Nhịp ổn định giúp giảm dao động khí sắc
• Đây là phần được nhấn mạnh trong điều trị bệnh này

Nhịp sinh hoạt đều đặn có vai trò đặc biệt lớn trong bệnh này.

Khi đã có chẩn đoán đúng

• Nhiều người thấy nhẹ nhõm vì hiểu được chuyện gì đã xảy ra
• Các đợt trước có ý nghĩa mới
• Điều trị có hướng rõ ràng
• Cần thời gian chấp nhận
• Tìm hỗ trợ từ nhóm và chuyên gia

Có tên gọi đúng cho điều mình trải qua nhiều năm là bước ngoặt với nhiều người.

Cách nghĩ thực tế

• Phần lớn thời gian của bệnh nằm ở phía trầm cảm
• Giai đoạn hưng nhẹ hay không được kể lại
• Thuốc chống trầm cảm đơn độc có thể gây vấn đề
• Kể với bác sĩ cả những lúc mình thấy rất khoẻ
• Nhịp sinh hoạt ổn định có vai trò đặc biệt lớn

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.

Câu hỏi thường gặp