Thuốc ổn định khí sắc và việc dùng lâu dài

Trong rối loạn lưỡng cực, điều trị duy trì không phải phần phụ mà là phần chính của việc quản lý bệnh.

Mục tiêu của điều trị duy trì

• Phòng các đợt mới
• Giảm mức độ nếu đợt xảy ra
• Giữ chức năng sống ổn định
• Giảm nguy cơ hậu quả nặng
• Là điều trị dài hạn

Không có đợt nào trong nhiều năm chính là điều trị đang thành công.

Các nhóm thuốc được dùng

• Nhóm ổn định khí sắc kinh điển
• Một số thuốc chống động kinh có tác dụng ổn định khí sắc
• Một số thuốc chống loạn thần thế hệ mới
• Lựa chọn tuỳ thể bệnh và giai đoạn
• Mọi chỉ định do bác sĩ chuyên khoa quyết định

Việc chọn thuốc phụ thuộc nhiều yếu tố và thường cần điều chỉnh theo thời gian.

Vì sao phải theo dõi định kỳ

• Một số thuốc cần theo dõi nồng độ trong máu
• Cần kiểm tra chức năng thận và tuyến giáp với một số thuốc
• Cần theo dõi chuyển hoá với một số thuốc khác
• Đây là phần bắt buộc chứ không tuỳ chọn
• Giữ đúng lịch xét nghiệm

Theo dõi định kỳ là điều kiện để dùng thuốc an toàn lâu dài.

Về việc tự ngừng thuốc

• Là nguyên nhân tái phát hàng đầu
• Ngừng đột ngột làm tăng rõ nguy cơ
• Đợt sau có thể nặng hơn
• Thấy khoẻ là dấu hiệu thuốc đang hiệu quả
• Mọi thay đổi cần kế hoạch của bác sĩ

Rất nhiều người nhập viện lần thứ hai sau khi tự bỏ thuốc vì thấy đã khoẻ.

Vì sao người bệnh muốn ngừng

• Thấy khoẻ nên nghĩ đã khỏi
• Tác dụng phụ khó chịu
• Nhớ cảm giác của giai đoạn hưng nhẹ
• Không chấp nhận được việc phải uống thuốc lâu dài
• Đây là điều cần nói thẳng với bác sĩ

Nhớ cảm giác năng lượng trong giai đoạn hưng là lý do ít được nói ra nhất.

Nói với bác sĩ thay vì tự ngừng

• Tác dụng phụ thường xử lý được
• Có thể đổi thuốc hoặc điều chỉnh
• Bác sĩ thà biết để hỗ trợ còn hơn không biết
• Nói thật về việc đã bỏ liều
• Không ai phán xét về điều đó

Nói thật về việc đang không uống thuốc giúp bác sĩ điều chỉnh đúng.

Các tác dụng phụ thường gặp

• Khác nhau theo từng thuốc
• Một số gây tăng cân
• Một số gây run hoặc khát nhiều
• Một số ảnh hưởng tới chuyển hoá
• Báo bác sĩ để được xử lý

Tăng cân là tác dụng phụ ảnh hưởng nhiều tới việc người bệnh có tiếp tục uống hay không.

Dấu hiệu cần báo bác sĩ ngay

• Sốt kèm phát ban
• Nôn kéo dài hoặc lú lẫn
• Run nặng lên rõ
• Thay đổi lớn về lượng nước tiểu
• Bất cứ triệu chứng nặng mới xuất hiện

Với một số thuốc, phát ban kèm sốt là tình huống cần xử lý ngay.

Tương tác thuốc

• Báo mọi thuốc đang dùng cho bác sĩ
• Kể cả thuốc không kê đơn
• Kể cả thực phẩm chức năng và thảo dược
• Hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc mới
• Một số thuốc thông thường có tương tác đáng kể

Cả thuốc giảm đau thông thường cũng có thể ảnh hưởng tới một số thuốc ổn định khí sắc.

Về rượu và chất kích thích

• Làm mất ổn định khí sắc
• Tương tác với thuốc
• Làm tăng nguy cơ đợt mới
• Cản trở điều trị
• Nói với bác sĩ nếu khó giảm

Rượu là một trong những yếu tố làm điều trị thất bại thường gặp nhất.

Về mất nước và bệnh cấp

• Một số thuốc bị ảnh hưởng khi cơ thể mất nước
• Sốt, tiêu chảy, nôn nhiều đều là tình huống cần chú ý
• Uống đủ nước theo hướng dẫn
• Liên hệ bác sĩ khi ốm nặng
• Hỏi trước về cách xử lý ngày ốm

Hỏi bác sĩ về kế hoạch cho ngày ốm là việc nên làm từ khi còn khoẻ.

Khi muốn có con

• Bàn với bác sĩ trước khi mang thai
• Không tự ngừng thuốc
• Một số thuốc cần thay đổi
• Ngừng thuốc cũng có nguy cơ cho cả mẹ và thai
• Cần kế hoạch cân bằng lợi hại

Cả việc dùng thuốc lẫn việc ngừng thuốc đều có rủi ro, nên cần kế hoạch chứ không quyết định vội.

Thời kỳ sau sinh

• Là giai đoạn nguy cơ cao với người mắc bệnh này
• Cần theo dõi sát
• Thiếu ngủ là yếu tố kích hoạt mạnh
• Cần hỗ trợ để người mẹ ngủ đủ
• Lên kế hoạch từ trong thai kỳ

Bảo đảm người mẹ ngủ đủ sau sinh là biện pháp phòng ngừa cụ thể và quan trọng.

Trị liệu tâm lý đi kèm

• Hỗ trợ tuân thủ điều trị
• Nhận diện dấu hiệu sớm
• Quản lý nhịp sinh hoạt
• Xử lý hậu quả của các đợt trước
• Bổ sung chứ không thay thuốc

Trị liệu tâm lý làm tăng rõ tỷ lệ người bệnh tiếp tục dùng thuốc đúng cách.

Quản lý việc uống thuốc hàng ngày

• Dùng hộp chia thuốc theo ngày
• Gắn với một việc cố định trong ngày
• Đặt nhắc trên điện thoại
• Chuẩn bị sẵn khi đi xa
• Hỏi bác sĩ cách xử lý khi quên liều

Gắn việc uống thuốc vào một thói quen có sẵn là cách hiệu quả nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Điều trị duy trì là phần chính chứ không phải phần phụ
• Thấy khoẻ là bằng chứng thuốc đang hiệu quả
• Tự ngừng thuốc là nguyên nhân tái phát hàng đầu
• Theo dõi xét nghiệm định kỳ là bắt buộc với một số thuốc
• Bàn với bác sĩ trước khi mang thai chứ không tự ngừng

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi chỉ định và thay đổi thuốc phải do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp