Vì sao chẩn đoán thường đến muộn

Có những bệnh mà khó khăn lớn nhất không phải điều trị mà là nhận ra nó.

Khoảng cách tới chẩn đoán

• Thường tính bằng nhiều năm
• Từ triệu chứng đầu tới chẩn đoán đúng
• Nhiều người trải qua nhiều bác sĩ
• Nhiều chẩn đoán khác trước đó
• Đây là vấn đề được ghi nhận rộng rãi

Khoảng cách này là một trong những vấn đề lớn nhất của bệnh.

Lý do thứ nhất — đợt đầu thường là trầm cảm

• Người bệnh đi khám vì trầm cảm
• Không có gì gợi ý lưỡng cực lúc đó
• Chẩn đoán trầm cảm là hợp lý với thông tin có sẵn
• Chỉ rõ khi có đợt hưng về sau
• Không phải lỗi của ai

Ở thời điểm đầu, chẩn đoán trầm cảm là kết luận đúng với dữ liệu đang có.

Lý do thứ hai — hưng cảm nhẹ không được kể

• Người bệnh thấy dễ chịu trong giai đoạn đó
• Coi đó là lúc mình khoẻ nhất
• Không nghĩ đó là triệu chứng
• Không ai đi khám vì cảm thấy tốt
• Bác sĩ không hỏi thì thông tin bị mất

Đây là nguyên nhân quan trọng nhất và cũng là nguyên nhân dễ khắc phục nhất.

Lý do thứ ba — buổi khám ngắn

• Thời gian hạn chế
• Tập trung vào triệu chứng hiện tại
• Khó khai thác hết tiền sử
• Người thân không có mặt
• Thông tin quan trọng bị bỏ sót

Mời người thân cùng vào buổi khám giải quyết được phần lớn khoảng trống này.

Lý do thứ tư — kỳ thị

• Người bệnh ngại kể về hành vi bất thường
• Xấu hổ về những gì đã làm trong đợt hưng
• Sợ bị đánh giá
• Giấu bớt thông tin
• Dẫn tới chẩn đoán không đầy đủ

Điều xấu hổ nhất để kể lại thường là điều quan trọng nhất cho chẩn đoán.

Cái giá của chẩn đoán muộn

• Điều trị không phù hợp kéo dài
• Nhiều đợt hơn
• Hậu quả về công việc và tài chính
• Quan hệ bị tổn hại
• Nguy cơ cao trong giai đoạn không kiểm soát

Mỗi năm chậm trễ là thêm những đợt lẽ ra đã phòng được.

Những gì người bệnh có thể làm

• Chủ động kể về giai đoạn năng lượng tăng
• Kể cả khi thấy đó là chuyện tốt
• Mô tả các quyết định bất thường đã làm
• Nói về tiền sử gia đình
• Không giấu vì xấu hổ

Một câu kể về giai đoạn ngủ ít mà vẫn khoẻ có thể thay đổi cả hướng điều trị.

Mời người thân tham gia

• Họ nhớ những gì người bệnh không nhớ
• Mô tả khách quan hơn
• Thấy được thay đổi so với lúc bình thường
• Là nguồn thông tin rất giá trị
• Cần sự đồng ý của người bệnh

Rất nhiều chẩn đoán được làm rõ ngay trong buổi có người nhà cùng ngồi.

Ghi chép theo thời gian

• Ghi khí sắc mỗi ngày
• Ghi số giờ ngủ
• Nhìn lại theo tháng
• Mẫu hình chu kỳ dễ thấy hơn trên giấy
• Mang cho bác sĩ xem

Một biểu đồ vài tháng nói được nhiều hơn một buổi kể lại từ trí nhớ.

Khi nào nên hỏi lại chẩn đoán

• Đáp ứng kém với nhiều thuốc chống trầm cảm
• Trầm cảm tái phát nhiều lần
• Khởi phát ở tuổi rất trẻ
• Tiền sử gia đình mắc lưỡng cực
• Từng có giai đoạn năng lượng tăng

Đáp ứng kém kéo dài là lý do chính đáng để xem lại chẩn đoán.

Cách đặt vấn đề với bác sĩ

• Nói cụ thể về các giai đoạn đã trải qua
• Hỏi thẳng về khả năng đây là lưỡng cực
• Mang theo ghi chép nếu có
• Xin gặp chuyên khoa tâm thần nếu cần
• Đây là câu hỏi hợp lý chứ không phải nghi ngờ bác sĩ

Bác sĩ thường hoan nghênh một câu hỏi cụ thể kèm thông tin mới.

Chẩn đoán ở người trẻ

• Khó hơn vì biểu hiện chưa điển hình
• Dễ nhầm với các vấn đề khác của tuổi vị thành niên
• Cần theo dõi theo thời gian
• Đôi khi chẩn đoán chỉ rõ sau vài năm
• Điều quan trọng là không mất liên lạc với chuyên khoa

Với người trẻ, việc theo dõi liên tục quan trọng hơn việc có ngay một nhãn chẩn đoán.

Khi nhận chẩn đoán mới

• Nhiều người thấy nhẹ nhõm vì hiểu được quá khứ
• Cũng có thể thấy sốc hoặc mất mát
• Cả hai đều bình thường
• Cần thời gian để tiếp nhận
• Tìm thông tin từ nguồn đáng tin

Cảm xúc lẫn lộn khi nhận chẩn đoán là phản ứng bình thường chứ không phải chối bỏ.

Cách nghĩ thực tế

• Khoảng cách tới chẩn đoán đúng thường tính bằng năm
• Không ai đi khám vì cảm thấy quá tốt
• Chủ động kể về giai đoạn năng lượng tăng
• Mời người thân tham gia buổi khám
• Đáp ứng kém kéo dài là lý do xem lại chẩn đoán

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán phải do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.

Câu hỏi thường gặp